W niwelacji geometrycznej kluczowym krokiem jest wyznaczenie wysokości osi celowej (czasem nazywanej wysokością instrumentu). Robi się to na podstawie punktu o znanej rzędnej oraz odczytu wstecz na łacie ustawionej na tym punkcie.
Krok 1: konwersja odczytów. Odczyty na łacie podane są w milimetrach, więc:
0725 mm = 0,725 m oraz 1248 mm = 1,248 m.
Krok 2: wysokość osi celowej.
Hcel = HA + lwstecz = -120,485 m + 0,725 m = -119,760 m.
Otrzymana wartość nadal jest ujemna, co jest typowe w wyrobiskach podziemnych, gdzie przyjmuje się poziom odniesienia położony wyżej.
Krok 3: obliczenie rzędnej punktu stropowego.
Na rysunku łata po prawej stronie jest przyłożona do stropu i odwrócona. W takiej sytuacji odczyt informuje, o ile strop znajduje się powyżej osi celowej. Dlatego stosuje się zależność:
HB = Hcel + lw przód = -119,760 m + 1,248 m = -118,512 m.
Dlaczego pozostałe propozycje wyników są błędne?
- Wyniki z wartością 120,981 m (z minusem lub bez) powstają zwykle z nieprawidłowego połączenia odczytów (np. dodania obu odczytów do HA, odjęcia w złej kolejności albo pomylenia, który odczyt jest wstecz, a który w przód).
- Wynik bez właściwego znaku lub z inną wartością często wynika z błędu jednostek (pozostawienie 0725 jako "725 m" lub "0,0725 m") albo z błędnej interpretacji łaty odwróconej (odjęcie 1,248 m zamiast dodania).
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze wykonuj rachunek w dwóch etapach: (1) Hcel, (2) rzędna punktu. Przy łacie odwróconej zadaj sobie pytanie: czy mierzony punkt jest wyżej czy niżej od osi celowej? To podpowiada, czy odczyt dodać, czy odjąć.
