Wycena wyrobów gotowych na dzień bilansowy polega na ustaleniu wartości bilansowej, czyli kwoty, w jakiej składnik aktywów zostanie zaprezentowany w bilansie. Jeżeli wystąpiła trwała utrata wartości użytkowej (np. pogorszenie jakości, utrata popytu, uszkodzenie, przestarzałość), jednostka nie może wykazywać zapasów w kwocie zawyżonej względem wartości możliwej do odzyskania.
W ujęciu księgowym robi się to poprzez odpis aktualizujący, który zmniejsza wartość zapasów prezentowaną w bilansie (nie jest to przyrost wartości, tylko korekta w dół). Zatem typowy schemat obliczenia jest następujący:
- ustalić wartość zapasu wynikającą z ewidencji (na podstawie zapisów/sald kont),
- ustalić kwotę odpisu z tytułu trwałej utraty wartości,
- obliczyć: wartość bilansowa = wartość ewidencyjna − odpis aktualizujący.
Odpowiedź "80 000,00 zł" odpowiada właśnie wartości po pomniejszeniu o trwałą utratę wartości. Odpowiedź "5 000,00 zł" to typowa pułapka: może oznaczać sam odpis aktualizujący, ale pytanie dotyczy wartości bilansowej wyrobów gotowych, a nie wysokości odpisu. Odpowiedzi "85 000,00 zł" i "90 000,00 zł" są charakterystyczne dla pomyłek polegających na przyjęciu kwoty brutto z ewidencji (bez odpisu) albo na błędnym kierunku korekty (dodaniu/nieuwzględnieniu obniżenia).
Na egzaminie warto pamiętać: jeżeli w treści jest informacja o trwałej utracie wartości, to prawie zawsze trzeba zastosować mechanizm pomniejszenia wartości bilansowej o odpis aktualizujący. Najczęstszy błąd wynika z utożsamienia "wartości bilansowej" z "wartością ewidencyjną" bez korekt.
