KWALIFIKACJA MEC5 - PAŹDZIERNIK 2013

PYTANIE NR 9.
Na przedstawionym rysunku symbolem ε oznaczony jest kąt
Rysunek techniczny przedstawia schemat obróbki toczeniem.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Symbol ε w geometrii noża tokarskiego oznacza kąt wierzchołkowy, czyli kąt między główną a pomocniczą krawędzią skrawającą w narożu narzędzia. Pozostałe kąty mają inne symbole i odnoszą się do innych powierzchni lub kierunków pomiaru, więc nie pasują do tego oznaczenia na rysunku.

Pełne wyjaśnienie:

W geometrii noża tokarskiego poszczególne kąty mają ustalone znaczenie oraz typowe oznaczenia literowe. Na rysunku zaznaczono kąt opisany symbolem ε, który dotyczy naroża narzędzia.

Kąt wierzchołkowy (ε) to kąt zawarty między główną krawędzią skrawającą a pomocniczą krawędzią skrawającą. Jest on mierzony w płaszczyźnie podstawowej i w praktyce wpływa m.in. na wytrzymałość naroża, opory skrawania, skłonność do drgań oraz możliwość wykańczania naroży.

Dlatego odpowiedź "wierzchołkowy noża tokarskiego" jest właściwa: dokładnie opisuje kąt między dwiema krawędziami skrawającymi, który na schematach narzędzia najczęściej zaznacza się przy samym wierzchołku.

Pozostałe propozycje są niepoprawne, ponieważ opisują inne kąty:

  • "natarcia noża tokarskiego" (zwykle oznaczany γ) to kąt związany z powierzchnią natarcia i zależy od przyjętego układu odniesienia; nie dotyczy kąta między krawędzią główną i pomocniczą.
  • "przystawienia noża tokarskiego" (zwykle κ) dotyczy ustawienia głównej krawędzi względem kierunku posuwu; może być widoczny w rzucie "z góry", ale opisuje orientację narzędzia, a nie naroże.
  • "ostrza noża tokarskiego" (zwykle β) to kąt między powierzchnią natarcia a powierzchnią przyłożenia, czyli "klin" narzędzia; nie jest to kąt wierzchołka mierzony między dwiema krawędziami skrawającymi.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na rysunku kąt jest narysowany w narożu między dwiema krawędziami skrawającymi, najczęściej chodzi o ε, a nie o γ, κ czy β.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Kąt ε oznacza kąt wierzchołkowy noża tokarskiego, czyli kąt między główną i pomocniczą krawędzią skrawającą w narożu narzędzia. Wpływa m.in. na wytrzymałość wierzchołka oraz na opory i stabilność skrawania.
Rozpoznasz go po tym, że jest narysowany w samym narożu płytki/ostrza i obejmuje przestrzeń między dwiema krawędziami skrawającymi: główną i pomocniczą. Jeśli kąt "leży" między tymi krawędziami, to jest to właśnie kąt wierzchołkowy.
Oba kąty mogą być kojarzone z widokiem "z góry" na nóż. Kąt κ dotyczy ustawienia głównej krawędzi względem kierunku posuwu, a ε dotyczy samego naroża między dwiema krawędziami. Mylenie wynika z patrzenia na rysunek bez analizy, które linie tworzą dany kąt.
Kąt natarcia γ opisuje pochylenie powierzchni natarcia, czyli tej, po której spływa wiór. Kąt ε opisuje natomiast naroże narzędzia (między krawędzią główną i pomocniczą). To różne zjawiska: γ wpływa na formowanie wióra, a ε na wytrzymałość i kształt wierzchołka.
Kąt β to kąt ostrza (klin narzędzia), czyli kąt między powierzchnią natarcia a powierzchnią przyłożenia. Informuje, jak "gruby" jest klin skrawający. Nie jest to kąt wierzchołkowy między dwiema krawędziami, dlatego nie należy go utożsamiać z oznaczeniem ε.
Dobór ε wpływa na wytrzymałość naroża i na przebieg skrawania. Większy ε zwykle wzmacnia wierzchołek, co bywa korzystne w wykańczaniu, a mniejszy ε może zmniejszać opory i składową promieniową siły skrawania, ale osłabia wierzchołek i zwiększa ryzyko wykruszeń.
Najczęściej wtedy, gdy rysunek pokazuje tylko jeden widok, a uczeń zakłada, że wszystkie kąty odczytuje się w tej samej płaszczyźnie. Warto zawsze sprawdzić, czy kąt jest między krawędziami (wtedy ε) czy dotyczy powierzchni natarcia/przyłożenia (wtedy γ lub β).
Pomaga skojarzenie: ε jak "edge" (krawędź) – kąt w narożu między dwiema krawędziami skrawającymi. Drugi krok to praktyka: na schematach wyszukuj najpierw wierzchołek narzędzia, a dopiero potem symbol kąta przy tym narożu.
Tak, ponieważ zmienia warunki pracy wierzchołka i rozkład sił skrawania. Zbyt niekorzystny dobór kąta wierzchołkowego może zwiększać składową promieniową siły i sprzyjać drganiom, szczególnie przy wiotkich przedmiotach lub długim wysięgu narzędzia.
Ćwicz rozpoznawanie: ε (w narożu między krawędziami), κ (ustawienie względem posuwu), γ (powierzchnia natarcia), β (klin ostrza). Najlepiej pracować na kilku schematach i za każdym razem wskazać, które linie tworzą dany kąt.
info

Statystycznie 54% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Symbol ε w geometrii noża tokarskiego oznacza kąt wierzchołkowy, czyli kąt między główną a pomocniczą krawędzią skrawającą w narożu narzędzia."

Źródła:

  • Sandvik Coromant – Turning tool geometry / tool angles (strona merytoryczna o kątach narzędzia), https://www.sandvik.coromant.com/ - accessed 2026-02-28
  • Dormer Pramet – Turning (informacje techniczne o geometrii narzędzi do toczenia), https://www.dormerpramet.com/ - accessed 2026-02-28
  • Wikipedia (EN) – Tool geometry / Cutting tool (sekcja o kątach narzędzia skrawającego i oznaczeniach), https://en.wikipedia.org/wiki/Tool_geometry - accessed 2026-02-28

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z podstaw obróbki skrawaniem (rozdziały: geometria narzędzi skrawających, toczenie)
  • Karty katalogowe/techniczne producentów narzędzi skrawających (sekcje: turning tool geometry)
  • Materiały dydaktyczne szkół branżowych z rysunkami kątów noża tokarskiego

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego