KWALIFIKACJA MEC3 + MEC5 + MEC8 + MEC9 - CZERWIEC 2011

PYTANIE NR 15.
Na rysunku jest przedstawione łożysko toczne kulkowe
Ilustracja przedstawia przekrój łożyska tocznego kulkowego wzdłużnego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Łożysko kulkowe wzdłużne jest przeznaczone głównie do przenoszenia obciążeń osiowych (wzdłuż osi wału) i ma charakterystyczną budowę pierścieni oraz bieżni dostosowaną do sił osiowych. Odpowiedzi "poprzeczne", "skośne" i "wahliwe" dotyczą innych kierunków obciążeń lub innych cech konstrukcyjnych.

Pełne wyjaśnienie:

Łożyska toczne kulkowe rozróżnia się m.in. według kierunku przenoszenia obciążeń oraz geometrii bieżni. Na rysunku należy szukać cech, które wskazują, czy łożysko jest zaprojektowane do obciążeń osiowych, promieniowych, kombinowanych lub do pracy z niewspółosiowością.

Odpowiedź "wzdłużne" jest właściwa, ponieważ łożysko wzdłużne (osiowe) jest konstruowane tak, aby przenosić siły działające wzdłuż osi wału. Typowo ma elementy (pierścienie/podkładki i bieżnie) ukształtowane do "podparcia" osiowego, a nie do obciążeń promieniowych.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne:

  • "poprzeczne" (promieniowe) odnosi się do łożysk przeznaczonych głównie do przenoszenia obciążeń działających prostopadle do osi wału. Są najczęstsze w wielu węzłach, ale mają inną geometrię pod obciążenia promieniowe.
  • "skośne" dotyczy łożysk, które przenoszą obciążenia złożone (promieniowe i osiowe) dzięki kątowi działania; ich rozpoznanie wiąże się z widocznym "skośnym" ułożeniem linii działania siły i inną budową bieżni niż w łożysku czysto wzdłużnym.
  • "wahliwe" (samonastawne) są projektowane do kompensacji niewspółosiowości i ugięć wału; mają cechy umożliwiające samonastawność (np. odpowiedni kształt bieżni zewnętrznej), co odróżnia je od typowych łożysk wzdłużnych.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal, jaki kierunek obciążenia "obsługuje" dany typ łożyska, a dopiero potem dopasuj nazwę: wzdłużne = osiowe, poprzeczne = promieniowe, skośne = kombinowane (z kątem), wahliwe = samonastawne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Łożysko kulkowe wzdłużne (osiowe) to łożysko toczne przeznaczone głównie do przenoszenia obciążeń osiowych, czyli działających wzdłuż osi wału. Zwykle nie jest stosowane do dużych obciążeń promieniowych, bo jego geometria bieżni jest ukierunkowana na siły osiowe.
Sprawdź, w jakim kierunku łożysko "podpiera" wał. Jeśli konstrukcja wygląda jak układ podkładek/pierścieni przygotowanych do przyjmowania nacisku wzdłuż osi, to wskazuje na typ wzdłużny. Łożysko poprzeczne zwykle ma geometrię typową dla przenoszenia sił promieniowych.
W łożysku skośnym linia działania siły przechodzi pod pewnym kątem w stosunku do osi wału. Dzięki temu łożysko może przenosić jednocześnie składową promieniową i osiową. To odróżnia je od łożysk czysto wzdłużnych (głównie osiowych) i czysto poprzecznych (głównie promieniowych).
"Wahliwe" (samonastawne) oznacza, że łożysko potrafi kompensować niewspółosiowość wału i oprawy oraz ugięcia wału podczas pracy. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko naprężeń od błędnego ustawienia. Ta cecha wynika z konstrukcji bieżni i ułożenia elementów tocznych.
Łożyska wzdłużne stosuje się tam, gdzie występują istotne siły osiowe, np. w węzłach, które "dociskają" wał wzdłuż jego osi (wybrane przekładnie, mechanizmy śrubowe, niektóre układy sprzęgieł). W praktyce często współpracują z innymi łożyskami, które przejmują obciążenia promieniowe.
Łożysko poprzeczne (promieniowe) przenosi przede wszystkim obciążenia promieniowe, czyli działające prostopadle do osi wału. W zależności od konstrukcji może dopuszczać pewną składową osiową, ale jego głównym zadaniem jest podparcie wału "na boki", a nie wzdłuż osi.
W typowym ujęciu łożysko wzdłużne jest projektowane pod obciążenia osiowe, a przenoszenie obciążeń promieniowych jest ograniczone. W zadaniach egzaminacyjnych najczęściej przyjmuje się prostą zasadę: wzdłużne = osiowe, a do promieniowych dobiera się łożyska poprzeczne lub odpowiednie łożyska do obciążeń złożonych.
Najczęstsze błędy to: sugerowanie się samą obecnością kulek (bez analizy kierunku obciążeń), mylenie "wzdłużne" z "skośne" (bo oba kojarzą się z osią), oraz ignorowanie cech samonastawności w łożyskach wahliwych. Pomaga zadanie sobie pytania: jakie siły ma przenieść ten węzeł?
Najlepiej ćwiczyć na ilustracjach z katalogów i zbiorów zadań: najpierw klasyfikuj łożysko wg kierunku obciążeń (osiowe/promieniowe/złożone), potem wg cech specjalnych (kąt działania, samonastawność). Dodatkowo warto znać typowe zastosowania w węzłach łożyskowych maszyn.
Na rysunku łożyska wahliwego szuka się cech umożliwiających samonastawność, czyli pracy mimo niewspółosiowości. W praktyce są to rozwiązania w geometrii bieżni i ułożeniu elementów tocznych, które pozwalają na niewielkie odchylenia kątowe. To odróżnia je od sztywnych łożysk poprzecznych i wzdłużnych.
info

Statystycznie 65% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Łożysko kulkowe wzdłużne jest przeznaczone głównie do przenoszenia obciążeń osiowych (wzdłuż osi wału) i ma charakterystyczną budowę pierścieni oraz bieżni dostosowaną do sił osiowych."

Źródła:

  • SKF, "Rolling bearings catalogue" (publikacja katalogowa SKF), rozdział o łożyskach kulkowych wzdłużnych i promieniowych (ball bearings/thrust ball bearings) – dostęp katalogowy, weryfikacja pojęć: 2026-03-02
  • Schaeffler Group, "Rolling Bearings" (katalog/kompendium), część dotycząca podziału łożysk tocznych oraz łożysk kulkowych (thrust/radial/angular contact/self-aligning) – weryfikacja pojęć: 2026-03-02

Materiały:

  • Katalogi producentów łożysk (rozdziały o łożyskach kulkowych wzdłużnych, poprzecznych, skośnych i wahliwych)
  • Podręczniki "Podstawy konstrukcji maszyn" / "Elementy maszyn" (dział: łożyska)
  • Zadania z rozpoznawania elementów maszyn na rysunkach technicznych (łożyska, uszczelnienia, wpusty)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego