KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 13.
Na rysunku przedstawiono schemat
Ilustracja przedstawia schemat pneumatycznego zaworu czasowego z opóźnionym włączeniem, co jest związane z kwalifikacjami
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zawór czasowy z opóźnionym włączeniem powoduje, że sygnał na wyjściu pojawia się dopiero po upływie nastawionego czasu od podania sygnału sterującego (zwłoka załączenia). Wersja z opóźnionym wyłączeniem działa odwrotnie: po zaniku sygnału podtrzymuje wyjście jeszcze przez określony czas.

Pełne wyjaśnienie:

W pneumatyce zawory czasowe służą do uzyskania zwłoki czasowej w sekwencji sterowania, np. aby siłownik ruszył dopiero po chwili od spełnienia warunku startu. W praktyce spotyka się dwa podstawowe działania: opóźnione włączenie (zwłoka załączenia) oraz opóźnione wyłączenie (zwłoka wyłączenia).

Odpowiedź "pneumatycznego zaworu czasowego z opóźnionym włączeniem" jest poprawna, gdy symbol na schemacie oznacza element, który:

  • po pojawieniu się sygnału sterującego nie przełącza natychmiast wyjścia,
  • najpierw "odmierza" czas (np. przez dławienie przepływu do komory/zbiornika sterującego),
  • a dopiero po nastawionej zwłoce generuje sygnał na wyjściu.

Odpowiedź "pneumatycznego zaworu czasowego z opóźnionym wyłączeniem" jest błędna, bo opisuje odwrotną funkcję: wyjście przełącza się normalnie, natomiast po zaniku sygnału wejściowego utrzymuje stan jeszcze przez pewien czas. Na schemacie taki zawór rozpoznaje się po innym przebiegu sterowania (zwłoka dotyczy fazy wyłączenia, a nie włączenia).

Odpowiedź "reduktora z manometrem" jest błędna, ponieważ reduktor należy do przygotowania powietrza (stabilizacja ciśnienia), a manometr jest elementem pomiarowym. Symbolika reduktora/manometru nie przedstawia funkcji zwłoki czasowej sygnału sterującego.

Odpowiedź "wyspy zaworowej" jest błędna, bo wyspa zaworowa to zespół wielu zaworów (zwykle rozdzielaczy) na wspólnej płycie/wyspie, często z jednym zasilaniem i wieloma wyjściami. Jej symbol na schemacie dotyczy architektury sterowania wieloma sekcjami, a nie pojedynczej funkcji czasowej.

Wskazówka egzaminacyjna: przy zaworach czasowych zawsze rozstrzygaj, czy opóźnienie dotyczy pojawienia się sygnału na wyjściu po zadziałaniu wejścia (opóźnione włączenie), czy zaniku sygnału na wyjściu po wyłączeniu wejścia (opóźnione wyłączenie).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Pneumatyczny zawór czasowy to element, który wprowadza kontrolowaną zwłokę w sygnale pneumatycznym. Stosuje się go, aby opóźnić start lub zatrzymanie działania elementu wykonawczego (np. siłownika) w sekwencji automatyki, bez użycia sterowania elektrycznego.
W wersji z opóźnionym włączeniem sygnał na wyjściu pojawia się dopiero po upływie nastawionego czasu od podania sygnału wejściowego. W praktyce czas uzyskuje się przez dławienie przepływu do komory sterującej, aż do osiągnięcia progu przełączenia.
W wersji z opóźnionym wyłączeniem wyjście przełącza się normalnie po zadziałaniu wejścia, ale po zaniku sygnału wejściowego wyjście jest jeszcze przez pewien czas podtrzymywane. Taki element przydaje się np. do krótkiego podtrzymania docisku lub przedmuchu.
Różnica dotyczy momentu, w którym działa zwłoka. Opóźnione włączenie opóźnia pojawienie się sygnału na wyjściu po włączeniu wejścia. Opóźnione wyłączenie opóźnia zanik sygnału na wyjściu po wyłączeniu wejścia.
Reduktor z manometrem należy do układu przygotowania powietrza: stabilizuje i ustawia ciśnienie, a manometr tylko je wskazuje. Nie realizuje funkcji "odmierzania czasu" ani nie zmienia przebiegu sygnału sterującego w sensie zwłoki załączenia/wyłączenia.
Wyspa zaworowa to zespół wielu zaworów (najczęściej rozdzielaczy) zmontowanych modułowo na wspólnej podstawie z jednym zasilaniem i wieloma wyjściami. Służy do sterowania wieloma obwodami w maszynie, a nie do realizacji pojedynczej funkcji czasowej.
Zawór czasowy zwykle kojarzy się z układem, który ma część sterującą i element nastawy czasu (np. dławienie). Na schemacie szukaj symbolu wskazującego zwłokę działania oraz połączeń sugerujących "ładowanie/rozładowanie" toru sterującego, a nie samej regulacji ciśnienia.
Nie zawsze. Pneumatyczny zawór czasowy może działać wyłącznie na energii sprężonego powietrza, wykorzystując zjawiska przepływu i napełniania komór. Elektryczne zasilanie dotyczy raczej elektrozaworów lub układów mechatronicznych z czujnikami i sterownikiem.
Najczęstsze błędy to mylenie opóźnionego włączenia z opóźnionym wyłączeniem oraz utożsamianie każdego "złożonego" symbolu z wyspą zaworową. Pomaga zasada: sprawdź, czy zwłoka dotyczy pojawienia się sygnału, czy jego zaniku, i czy element jest pojedynczy czy modułowy.
Ucz się rozpoznawania symboli w kontekście funkcji: rozdział, regulacja ciśnienia, dławienie, czas. Ćwicz na krótkich schematach i opisuj "co dzieje się z sygnałem" na wejściu i wyjściu. Na egzaminie porównuj odpowiedzi pod kątem funkcji, a nie samej nazwy.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 26% zdających egzamin. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "Zawór czasowy z opóźnionym włączeniem powoduje, że sygnał na wyjściu pojawia się dopiero po upływie nastawionego czasu od podania sygnału sterującego (zwłoka załączenia)."

Źródła:

  • ISO 1219-1:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1: Graphical symbols for conventional use and data-processing applications
  • ISO 1219-2:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 2: Circuit diagrams

Materiały:

  • Normy i tablice symboli do schematów pneumatycznych (standardy symboliki)
  • Karty katalogowe producentów pneumatyki (opisy działania zaworów czasowych i przykładowe schematy)
  • Zestawy ćwiczeń z czytania schematów pneumatycznych dla poziomu technika/mechatronika

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego