KWALIFIKACJA ELE5 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 14.
Na schemacie przedstawiono
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny, który jest związany z przełącznikiem odczepów transformatora.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Schemat pokazuje uzwojenie z wieloma odczepami oraz dwa charakterystyczne człony opisane jako "Wybierak" i "Przerywacz" z rezystorami przejściowymi. Taki układ służy do zmiany liczby czynnych zwojów uzwojenia i regulacji napięcia transformatora, czyli jest to przełącznik odczepów transformatora.

Pełne wyjaśnienie:

Przełącznik odczepów transformatora to element służący do regulacji napięcia przez zmianę liczby czynnych zwojów uzwojenia. Na schemacie rozpoznaje się go po tym, że widoczne jest uzwojenie z wieloma odczepami (wiele wyprowadzeń z jednej części uzwojenia), a także mechanizm, który wybiera i przełącza konkretny odczep.

W wersji przełącznika pod obciążeniem (OLTC) konstrukcja jest zwykle dzielona na dwa człony: wybierak (preselektor) oraz przerywacz (diverter switch). Wybierak przygotowuje przełączenie na kolejny odczep, natomiast przerywacz realizuje przełączenie w taki sposób, aby ograniczyć skutki prądowe. Dlatego na schemacie pojawiają się też rezystory przejściowe, których zadaniem jest ograniczenie prądów w chwili przełączania.

Odpowiedź "przełącznik odczepów transformatora" pasuje do tej kombinacji cech: odczepy uzwojenia + człony wybieraka i przerywacza + rezystory. Pozostałe propozycje nie odpowiadają temu rysunkowi: "stycznik" przedstawia zwykle cewkę i zestyk(-i) do częstego łączenia obwodów, ale nie ma sekcji uzwojenia z wieloma odczepami ani rezystorów przejściowych typowych dla OLTC. "Wyłącznik silnikowy" jest aparatem zabezpieczającym silnik (przeciążenie/zwarcie) i na schematach ma inną symbolikę oraz kontekst zastosowania. "Przekaźnik nadmiarowoprądowy" jest elementem zabezpieczeniowym reagującym na prąd i nie tworzy układu przełączania odczepów uzwojenia.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy na schemacie pojawia się uzwojenie z wieloma wyprowadzeniami oraz element przełączający wybierający jedno z tych wyprowadzeń, najczęściej chodzi o regulację odczepami transformatora, a nie o aparat do załączania odbiornika.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To urządzenie w transformatorze, które umożliwia regulację napięcia przez zmianę liczby czynnych zwojów uzwojenia (wybór innego odczepu). Dzięki temu można kompensować wahania napięcia w sieci przy zmiennym obciążeniu.
Szukaj symbolu uzwojenia z wieloma wyprowadzeniami (odczepami) oraz elementu wybierającego jedno z nich. W OLTC często występują też człony: wybierak i przerywacz, a przy przerywaczu mogą być pokazane rezystory przejściowe.
Rezystory przejściowe ograniczają prądy w chwili przełączania odczepów pod obciążeniem. Zmniejszają ryzyko zwarć i ograniczają udary prądowe, co chroni styki przerywacza i poprawia bezpieczeństwo pracy układu regulacji.
Wybierak (preselektor) wybiera kolejny odczep "z wyprzedzeniem", przygotowując tor prądowy. Przerywacz (diverter) wykonuje właściwe przełączenie pod obciążeniem i zwykle współpracuje z rezystorami przejściowymi, aby ograniczyć prądy w momencie zmiany zaczepu.
Stosuje się go tam, gdzie transformator musi regulować napięcie bez wyłączania zasilania, np. w transformatorach sieciowych w stacjach elektroenergetycznych. OLTC umożliwia zmianę odczepu podczas pracy transformatora, co stabilizuje napięcie odbiorców.
Na schematach oba elementy mogą zawierać styki, ale przełącznik odczepów rozpoznasz po kontekście: uzwojenie z wieloma odczepami i układ selekcji. Stycznik zwykle ma cewkę i styki do załączania obwodu, bez "drabinki" odczepów uzwojenia transformatora.
Wyłącznik silnikowy jest aparatem zabezpieczającym silnik (przeciążenie i zwarcie) i występuje w torach zasilania silników. W przełączniku odczepów kluczowe są odczepy uzwojenia i mechanizm wyboru zaczepu, a nie elementy charakterystyczne dla zabezpieczenia silnikowego.
Odczep to wyprowadzenie z określonego punktu uzwojenia, które pozwala zmienić efektywną liczbę zwojów. Przełączenie na inny odczep zmienia przełożenie transformatora, a więc i napięcie wyjściowe, co wykorzystuje się do regulacji napięcia w sieci.
Najczęściej myli się przełącznik odczepów ze stycznikiem lub zabezpieczeniami, bo widzi się "styki" i wybiera znany aparat. Warto zawsze sprawdzić, czy na schemacie jest uzwojenie z wieloma odczepami oraz elementy typowe dla OLTC, np. przerywacz i rezystory.
Ucz się przez porównywanie: zestaw symbole transformatora z odczepami, stycznika, wyłącznika silnikowego i przekaźnika. Ćwicz na arkuszach: najpierw identyfikuj "cechy kluczowe" (odczepy uzwojenia, rezystory przejściowe, opisy typu wybierak/przerywacz), a dopiero potem wybieraj odpowiedź.
info

Statystycznie 49% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Schemat pokazuje uzwojenie z wieloma odczepami oraz dwa charakterystyczne człony opisane jako "Wybierak" i "Przerywacz" z rezystorami przejściowymi."

Źródła:

  • PN-EN 60076-1:2011 (lub nowsza) Transformatory energetyczne — Część 1: Postanowienia ogólne (zakres normy dotyczącej transformatorów i ich parametrów)
  • IEC 60076-1: Power transformers — Part 1: General (International Electrotechnical Commission, norma bazowa dla serii 60076)
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Prze%C5%82%C4%85cznik_zaczep%C3%B3w — "Przełącznik zaczepów" (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręczniki z elektroenergetyki: transformatory i regulacja napięcia
  • Materiały producentów przełączników OLTC (opisy budowy: wybierak, przerywacz, rezystory przejściowe)
  • Zestawy zadań/arkusze egzaminacyjne z rozpoznawania symboli i schematów elektrycznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego