W zapisie recepturowym kluczowe jest rozróżnienie surowca Formalinum (formalina) i substancji czynnej formaldehydu. Formalina jest handlowym roztworem formaldehydu (w praktyce przyjmuje się tu 40%). Dlatego zapis "10% Sol. Formalini" interpretuje się jako roztwór, w którym substancją czynną jest formaldehyd na poziomie 10%, a formalina jest tylko surowcem, z którego ten formaldehyd pochodzi.
Najpierw oblicza się, ile formaldehydu ma znaleźć się w całym leku. Dla masy końcowej 250,0 g roztworu o stężeniu 10%: 0,10 × 250,0 g = 25,0 g formaldehydu.
Następnie przelicza się to na masę formaliny (40% formaldehydu). Skoro 40% formaliny to formaldehyd, to aby uzyskać 25,0 g formaldehydu, trzeba odważyć: 25,0 g ÷ 0,40 = 62,5 g formaliny.
Na końcu uzupełnia się rozpuszczalnikiem do masy końcowej 250,0 g: 250,0 g − 62,5 g = 187,5 g wody destylowanej. Otrzymuje się więc 62,5 g formaliny + 187,5 g wody, co daje łącznie 250,0 g roztworu zawierającego 25,0 g formaldehydu (czyli 10%).
- Odpowiedź "25g formaliny uzupełnić wodą destylowaną do 250,0g." odpowiadałaby sytuacji, w której 10% dotyczyłoby formaliny jako surowca, a nie formaldehydu; wtedy stężenie formaldehydu w leku byłoby dużo niższe niż 10%.
- Odpowiedź "10g formaliny dodać do 250,0g wody destylowanej." daje inną masę końcową (260 g) i zdecydowanie zbyt niską zawartość formaldehydu; nie spełnia wymogu 10% w 250 g.
- Odpowiedź "100g formaliny zmieszać z 150,0g wody destylowanej." daje 250 g, ale 100 g formaliny zawiera ok. 40 g formaldehydu, czyli 16% formaldehydu w 250 g, a więc stężenie jest za wysokie.
W praktyce egzaminacyjnej warto zawsze wykonać szybki krok kontrolny: sprawdzić, czy suma mas daje 250,0 g oraz czy formaldehyd w tej masie stanowi dokładnie 10%.
