KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 28.
Niebieska dioda LED o katalogowej wartości napięcia przewodzenia UD= 2 V i dopuszczalnej wartości prądu przewodzenia ID= 15 mA ma zostać dołączona do źródła napięcia stałego Uz = 24 V. Jakie powinny być wartości parametrów dodatkowego rezystora Rz połączonego w szereg z diodą, aby nie przekroczyć dopuszczalnej wartości prądu przewodzenia diody oraz dopuszczalnej mocy P wydzielonej na rezystorze Rz?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Najpierw wyznacza się spadek napięcia na rezystorze: VR = 24 V − 2 V = 22 V. Następnie Rz = VR / I = 22 V / 0,015 A ≈ 1467 Ω, czyli dobór handlowy 1,5 kΩ. Moc strat P = VR · I = 22 V · 0,015 A ≈ 0,33 W, więc dobiera się rezystor o mocy znamionowej co najmniej 0,5 W (zapas).

Pełne wyjaśnienie:

W układzie z diodą LED zasilaną ze źródła napięciowego konieczne jest ograniczenie prądu, ponieważ charakterystyka prądowo-napięciowa LED jest silnie nieliniowa: niewielki wzrost napięcia może spowodować duży wzrost prądu i uszkodzenie diody. Najprostszy sposób to rezystor połączony szeregowo z LED.

1) Napięcie na rezystorze
Rezystor "przejmuje" różnicę między napięciem zasilania a napięciem przewodzenia LED:
VR = Uz − UD
VR = 24 V − 2 V = 22 V.

2) Wartość rezystancji
Prąd nie powinien przekroczyć 15 mA, więc przyjmujemy I = 0,015 A. Z prawa Ohma:
Rz = VR / I
Rz = 22 V / 0,015 A ≈ 1467 Ω. W praktyce dobiera się wartość z szeregu handlowego (np. E12/E24), czyli 1,5 kΩ, co dodatkowo lekko zmniejsza prąd względem granicznego.

3) Moc wydzielana na rezystorze
Moc strat można policzyć na dwa równoważne sposoby: P = VR · I albo P = I² · R. Najprościej:
P = VR · I
P = 22 V · 0,015 A ≈ 0,33 W.

4) Dobór mocy znamionowej
Wynik 0,33 W to moc tracona w danych warunkach, a nie to samo co moc znamionowa elementu. Rezystor powinien mieć moc katalogową wyższą od obliczonej (zapas na tolerancję, temperaturę, możliwe wahania zasilania i gorsze chłodzenie). Dlatego wybór 0,5 W jest właściwy, natomiast 0,25 W byłoby zbyt małe i groziłoby przegrzewaniem.

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne?

  • "Rz=1,5 kΩ, P=0,25 W" – rezystancja jest właściwa, ale moc 0,25 W jest niższa od ok. 0,33 W strat, więc rezystor pracowałby ponad dopuszczalnym obciążeniem.
  • "Rz=2,2 kΩ, P=0,3 W" – większa rezystancja ograniczyłaby prąd bardziej niż potrzeba (mniejsza jasność), a dodatkowo moc 0,3 W nadal jest poniżej ok. 0,33 W (brak zapasu).
  • "Rz=1 kΩ, P=0,5 W" – moc znamionowa jest akceptowalna, ale rezystancja 1 kΩ da prąd około 22 V / 1000 Ω ≈ 22 mA, czyli przekroczy dopuszczalne 15 mA dla LED.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Policz spadek na rezystorze: VR = Uz − UD. Potem zastosuj prawo Ohma: R = VR / I. Przykładowo dla 24 V, 2 V i 15 mA: VR = 22 V, R ≈ 22/0,015 ≈ 1467 Ω, czyli dobór handlowy 1,5 kΩ.
LED ma nieliniową charakterystykę: po osiągnięciu napięcia przewodzenia mały wzrost napięcia powoduje duży wzrost prądu. Bez ograniczenia prądu dioda może się przegrzać i ulec zniszczeniu. Rezystor w szeregu stabilizuje prąd na bezpiecznym poziomie.
UD (forward voltage) to typowy spadek napięcia na LED podczas przewodzenia przy określonym prądzie. Nie jest to stała idealna: zależy od prądu, temperatury i typu diody. W obliczeniach rezystora przyjmuje się wartość katalogową jako przybliżenie.
Najpierw wyznacz napięcie na rezystorze: VR = Uz − UD. Potem policz moc: P = VR · I albo P = I² · R. Dla VR = 22 V i I = 15 mA wychodzi ok. 0,33 W.
Moc z obliczeń to moc tracona w danych warunkach, a element powinien pracować z zapasem. Zapas uwzględnia tolerancje, wzrost temperatury, gorsze chłodzenie oraz możliwe wahania zasilania. Dlatego wybiera się najbliższą wyższą moc znamionową, np. 0,5 W.
Nie powinien. Jeśli rezystor ma moc znamionową 0,25 W, a w układzie wydziela się ok. 0,33 W, to będzie przeciążony: wzrośnie temperatura, mogą zmienić się parametry, a w skrajnym przypadku element ulegnie uszkodzeniu. Na egzaminie wybiera się moc wyższą od obliczonej.
Najczęstsze pomyłki to: brak odjęcia UD od napięcia zasilania, zła zamiana mA na A, zaokrąglanie rezystancji w dół (co zwiększa prąd), oraz wybór mocy rezystora równej lub mniejszej od mocy strat. Pomaga zapis kroków i kontrola jednostek.
Po doborze R policz prąd kontrolnie: I = (Uz − UD) / R. Następnie porównaj go z dopuszczalnym prądem LED. Dla 1 kΩ: I ≈ 22/1000 ≈ 22 mA, co przekracza 15 mA, więc taka rezystancja jest za mała.
Obliczoną rezystancję zaokrągla się do najbliższej wartości handlowej. Dla ograniczania prądu LED bezpieczniej jest wybrać wartość nieco większą, bo zmniejsza prąd. Np. z 1467 Ω wybiera się 1,5 kΩ (szereg E12), zamiast zaniżać do 1,2 kΩ.
Sterownik prądowy stosuje się, gdy zależy na stałym prądzie i jasności mimo zmian napięcia zasilania i temperatury, albo gdy LED ma większą moc. Rezystor jest prosty i tani, ale prąd zależy od wahań zasilania oraz zmian UD, więc w aplikacjach profesjonalnych często wybiera się zasilanie prądowe.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 48% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że najpierw wyznacza się spadek napięcia na rezystorze: VR = 24 V − 2 V = 22 V.

Źródła:

  • Wikipedia: Ohm's law – https://en.wikipedia.org/wiki/Ohm%27s_law (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia: Electric power – https://en.wikipedia.org/wiki/Electric_power (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia: Light-emitting diode – https://en.wikipedia.org/wiki/Light-emitting_diode (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podstawy elektroniki: prawo Ohma, obwody prądu stałego (rozdziały o rezystorach i mocy)
  • Noty aplikacyjne producentów LED dotyczące zasilania diod i ograniczania prądu
  • Karty katalogowe rezystorów: interpretacja mocy znamionowej i warunków chłodzenia

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego