KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2023

PYTANIE NR 12.
Oblicz ilość jodu, której należy użyć do sporządzenia 250,0 g płynu Lugola zgodnie z FP XII.
Ilustracja przedstawia tabelę z recepturą przygotowania roztworu jodu według Farmakopei Polskiej XI (FP XI).
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Płyn Lugola wg Farmakopei ma skład 1,0 g jodu na 100 g roztworu (1% m/m).
Aby sporządzić 250,0 g preparatu, oblicza się 1% z 250,0 g: 250,0 × 1/100 = 2,50 g. Tyle jodu należy odważyć do tej masy roztworu.

Pełne wyjaśnienie:

Płyn Lugola (Iodi solutio aquosa) to wodny roztwór jodu przygotowywany według składu farmakopealnego. Kluczowa informacja do obliczeń recepturowych brzmi: na 100 g roztworu przypada 1,0 g jodu, czyli jest to 1% (m/m).

W takim zadaniu nie trzeba "zgadywać" z tabeli ani przeliczać na objętość (ml). Liczy się wyłącznie proporcja masowa:

  • 1,0 g jodu → 100 g roztworu
  • x g jodu → 250,0 g roztworu

Stąd: x = 250,0 × 1,0 / 100 = 2,50 g. Odpowiedź "2,50 g" jest więc poprawna.

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne?

  • "1,00 g" odpowiadałoby wykonaniu tylko 100 g płynu (1% z 100 g), czyli pomija zwiększenie masy do 250 g.
  • "0,97 g" sugeruje błędne przeniesienie wartości wody (97 g/100 g) na ilość jodu lub pomylenie składników receptury.
  • "2,58 g" to typowy skutek nieuprawnionych zaokrągleń albo mylenia procentu masowego z inną wielkością (np. objętościową) – przy 1% m/m dla 250 g wynik powinien być dokładnie 2,50 g.

W praktyce aptecznej warto pamiętać, że jod słabo rozpuszcza się w wodzie, dlatego w recepturze jest jodek potasu, który działa jako solubilizator (tworzenie kompleksu). Najpierw rozpuszcza się jodek potasu w niewielkiej ilości wody, potem rozpuszcza się w tym roztworze jod i dopełnia wodą do wymaganej masy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Płyn Lugola to wodny roztwór jodu przygotowywany według receptury farmakopealnej. Jod słabo rozpuszcza się w wodzie, dlatego w składzie jest zwykle także jodek potasu, który ułatwia rozpuszczenie jodu (działa jak solubilizator). Preparat bywa kojarzony z działaniem odkażającym.
Traktuj skład jako procent masowy (m/m): jeśli na 100 g roztworu przypada 1,0 g jodu, to dla 250 g liczysz proporcję: 250 × 1,0 / 100 = 2,50 g. To najprostszy schemat obliczeń recepturowych dla składu podanego "na 100 g".
Jod ma bardzo małą rozpuszczalność w czystej wodzie. Jodek potasu tworzy z jodem układ kompleksowy, który zwiększa rozpuszczalność jodu w wodzie. Dzięki temu można uzyskać klarowny, wodny roztwór o wymaganym stężeniu, zgodny z recepturą.
W recepturach farmakopealnych skład jest często podawany na 100 g preparatu, czyli dotyczy procentu masowego (m/m). W tym typie zadania należy przeliczać masę docelową roztworu, a nie objętość w mililitrach. To częsta pułapka w obliczeniach.
Płyn Lugola to roztwór jodu w wodzie z dodatkiem jodku potasu. Jodyna to zwykle roztwór jodu w alkoholu (spirytusowy) i ma inne właściwości oraz inne zastosowania. Mylenie tych preparatów prowadzi do błędów w składzie i w obliczeniach.
Najczęściej pojawia się: liczenie "na 100 ml" zamiast "na 100 g", pomylenie ilości jodu z ilością wody (97 g/100 g), niepotrzebne zaokrąglanie pośrednie oraz mylenie płynu Lugola z jodyną. Pomaga zapisanie proporcji i konsekwentne trzymanie jednostek masy.
Standardowo najpierw rozpuszcza się jodek potasu w niewielkiej ilości wody, a dopiero w tym stężonym roztworze rozpuszcza się jod. Na końcu uzupełnia się wodą do wymaganej masy. Odwrócenie kolejności często skutkuje problemami z rozpuszczeniem jodu.
Przy założeniu składu 1,0 g jodu na 100 g roztworu (1% m/m) dla 250 g wynik wynosi dokładnie 2,50 g. Wartości typu 2,58 g zwykle biorą się z błędnego zaokrąglania, pomylenia procentu masowego z inną podstawą lub z błędnej interpretacji danych receptury.
Stosujesz tę samą proporcję jak dla jodu. Jeśli receptura podaje skład na 100 g, to mnożysz każdą ilość przez 2,5 (bo 250/100 = 2,5). Dla jodku potasu będzie to 2,0 g × 2,5, a dla wody 97,0 g × 2,5, aby uzyskać łącznie 250 g.
Ćwicz obliczenia z procentów m/m i proporcji "na 100 g", ucz się rozróżniać typowe preparaty (Lugol, jodyna) i zapamiętaj rolę substancji pomocniczych (np. jodek potasu jako solubilizator). Pomaga też schemat: zapisz skład na 100 g, wyznacz mnożnik (masa/100) i przemnażaj.
info

Około 60% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Płyn Lugola wg Farmakopei ma skład 1,0 g jodu na 100 g roztworu (1% m/m).Aby sporządzić 250,0 g preparatu, oblicza się 1% z 250,0 g: 250,0 × 1/100 = 2,50 g."

Źródła:

  • Farmakopea Polska XII, monografia: Iodi solutio aquosa (Płyn Lugola) – skład na 100 g roztworu
  • Farmakopea Polska XI, monografia: Iodi solutio aquosa – skład na 100 g roztworu (porównawczo do ilustracji)

Materiały:

  • Farmakopea Polska (monografia: Iodi solutio aquosa / Płyn Lugola)
  • Materiały dydaktyczne z obliczeń recepturowych (procent m/m, proporcje)
  • Instrukcje recepturowe dotyczące roztworów jodu i roli solubilizatorów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego