KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 10.
W zamieszczonej recepcie zostały przekroczone dawki maksymalne kodeiny fosforanu. Oblicz ilość kodeiny fosforanu, której należy użyć do sporządzenia leku, jeżeli maksymalne dawki obliczone dla dziecka wynoszą: maksymalna dawka jednorazowa - 0,021 g i maksymalna dawka dobowa - 0,042 g.
Ilustracja przedstawia receptę farmaceutyczną, która jest związana z kwalifikacją zawodową technika farmaceutycznego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Odpowiedź 0,233 g wynika z ograniczenia dawką dobową.
Przy dawkowaniu 3× dziennie po 6,0 g dziecko przyjmuje 18,0 g leku/dobę. Skoro w 18,0 g może być maks. 0,042 g kodeiny fosforanu, to w 100 g mieszaniny może być: (0,042×100)/18,0 = 0,233 g. Taka ilość spełnia też limit jednorazowy.

Pełne wyjaśnienie:

W tym zadaniu trzeba ustalić ile kodeiny fosforanu odważyć na całą receptę, tak aby pacjent nie przekroczył ani dawki maksymalnej jednorazowej, ani dobowej. Kluczowe jest rozróżnienie: dawka maksymalna to ilość substancji, którą pacjent może przyjąć w jednej porcji lub w ciągu doby, a nie ilość do odważenia do całego leku.

Z dawkowania wynika zużycie leku: 3 razy dziennie po łyżeczce 6,0 g, czyli 18,0 g leku na dobę. Ograniczenie dobowe mówi, że w tej dobowej ilości leku może znajdować się maksymalnie 0,042 g kodeiny fosforanu. Zatem obliczamy dopuszczalne stężenie w całej mieszaninie przez proporcję:

18,0 g leku0,042 g substancji
100 g lekuX g substancji
X = (0,042 × 100) / 18,0 = 0,233 g.

Następnie należy sprawdzić, czy nie zostanie przekroczona dawka jednorazowa: porcja 6,0 g zawiera (0,233/100)×6,0 ≈ 0,014 g, czyli mniej niż 0,021 g. Dawka dobowa to 3×0,014 g ≈ 0,042 g, więc dokładnie spełnia limit dobowy.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe? Wartość 0,042 g i 0,021 g to dawki maksymalne dla pacjenta (na dobę i jednorazowo), a nie ilości do sporządzenia całej recepty. Natomiast 0,350 g odpowiadałoby korekcie wyłącznie pod limit jednorazowy, ale przy dawkowaniu 3× dziennie spowodowałoby przekroczenie limitu dobowego. Poprawne rozwiązanie zawsze wymaga sprawdzenia obu ograniczeń i wyboru bardziej restrykcyjnego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najpierw policz, ile gramów leku pacjent przyjmuje na dobę z dawkowania (np. 3×6,0 g = 18,0 g/dobę). Potem ustaw proporcję: skoro w 18,0 g leku może być maks. 0,042 g substancji, to w 100 g będzie X = (0,042×100)/18,0.
Bo ograniczenia dotyczą dwóch różnych sytuacji: jednej porcji i całej doby. Korekta tylko do limitu jednorazowego może spowodować przekroczenie limitu dobowego przy wielokrotnym podaniu. Bezpieczny wynik musi spełnić oba warunki jednocześnie.
Oznacza to, że przy przepisanym składzie i dawkowaniu pacjent mógłby przyjąć więcej substancji czynnej niż dopuszczają dawki maksymalne. W praktyce recepturowej trzeba wtedy obliczyć, jaka ilość substancji w całym leku zapewni, że porcja i doba nie przekroczą limitów.
To proste mnożenie: liczba podań na dobę × masa jednej porcji. Dla 3 podań i 6,0 g porcji otrzymujesz 18,0 g leku na dobę. Ta wartość jest kluczowa przy sprawdzaniu dawki dobowej substancji czynnej.
Nie. Dawka dobowa 0,042 g oznacza maksymalną ilość substancji, jaką pacjent może przyjąć w ciągu 24 godzin. Ilość do odważenia do całej recepty zależy od tego, ile leku pacjent zużywa na dobę oraz jaka jest masa całej mieszaniny (np. 100 g).
Oblicz obie wersje: (1) ile substancji może być w jednej porcji leku, oraz (2) ile może być w dobowej ilości leku. Następnie przelicz obie na ilość w całej recepcie. Ograniczenie, które daje mniejszą dopuszczalną ilość, jest limitujące.
Bo 0,350 g wynika z dopasowania stężenia tak, aby w jednej porcji było dokładnie 0,021 g (limit jednorazowy). Jednak przy 3 dawkach na dobę dawałoby to 3×0,021 g = 0,063 g, czyli przekroczenie limitu dobowego 0,042 g. To typowy błąd nieuwzględnienia sumy dawek.
Wykonaj kontrolę zwrotną: policz, ile substancji będzie w jednej porcji (np. 6,0 g) i porównaj z dawką jednorazową, a następnie pomnóż przez liczbę podań na dobę i porównaj z dawką dobową. Poprawny wynik musi spełniać oba limity.
Najczęściej mylą "ilość substancji przyjmowaną na dobę" z "ilością do sporządzenia całego leku", czyli biorą 0,042 g jako wynik. Drugi częsty błąd to sprawdzanie tylko dawki jednorazowej bez zsumowania dawek w ciągu doby. Pomaga zawsze zapis: porcja/doba/całość.
Ćwicz schemat: odczyt danych z recepty → policzenie masy porcji i zużycia dobowego → ustawienie proporcji na 100 g/całość → kontrola jednorazowa i dobowa. Warto trenować na miksurach, maściach i roztworach, żeby nie gubić mianowników (porcja vs doba).
info

Statystycznie 55% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Odpowiedź 0,233 g wynika z ograniczenia dawką dobową.Przy dawkowaniu 3× dziennie po 6,0 g dziecko przyjmuje 18,0 g leku/dobę."

Źródła:

  • Farmakopea Polska XI (FP XI) – hasła/wytyczne dotyczące dawek maksymalnych i substancji czynnych stosowanych w recepturze (w tym kodeina/fosforan kodeiny).

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z receptury aptecznej (działy: obliczenia recepturowe, dawki maksymalne)
  • Farmakopea Polska (działy/hasła dotyczące dawek maksymalnych i substancji w recepturze)
  • Zbiory zadań rachunkowych dla technika farmaceutycznego (proporcje, stężenia, dawkowanie)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego