KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 16.
Oblicz, korzystając z fragmentu FP VI, ilość wody, którą należy użyć do sporządzenia emulsji stężonej, stosując w odpowiedniej proporcji 2 części oleju: 1,0 część gumy arabskiej: 1,5 części wody.
Ilustracja przedstawia fragment receptury farmaceutycznej oraz fragment tekstu z dokumentu FP VI.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby obliczyć ilość wody, trzeba przeliczyć proporcję 2 (olej) : 1 (guma arabska) : 1,5 (woda) na gramy, przyjmując ilość oleju z fragmentu FP VI jako odpowiadającą 2 częściom. Jedna "część" to połowa masy oleju, a woda stanowi 1,5 tej części, co daje 3,75 g.

Pełne wyjaśnienie:

W recepturze emulsji stężonej zapis "2 części oleju : 1,0 część gumy arabskiej : 1,5 części wody" oznacza proporcję, a nie gotowe masy w gramach. Do przeliczenia potrzebujesz wartości, ile gramów odpowiada "2 częściom oleju" – tę informację odczytuje się z podanego fragmentu FP VI (często jest to konkretna masa oleju w danej recepturze).

Gdy znasz masę oleju, wykonujesz kroki:

  • Ustal wartość 1 części: skoro olej to 2 części, to 1 część = (masa oleju) / 2.
  • Policz wodę: woda to 1,5 części, więc masa wody = 1,5 × (wartość 1 części).

Dla danych z fragmentu FP VI w tym zadaniu przeliczenie prowadzi do wyniku 3,75 g wody.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 5,0 g zwykle wynika z pomylenia proporcji i przyjęcia, że woda ma tyle co olej albo że 1 część = masa oleju (bez podziału przez 2).
  • 7,5 g często pojawia się, gdy ktoś policzy 1 część poprawnie, ale potem błędnie przyjmie, że woda to 3 części (podwojenie 1,5) albo zastosuje niewłaściwy mnożnik.
  • 10,0 g bywa skutkiem mechanicznego sumowania liczb z proporcji (2 + 1 + 1,5) i traktowania ich jak gramów lub przeskalowania do innej, niepodanej ilości oleju.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze najpierw odpowiedz sobie na pytanie "co jest bazą do przeliczenia na części?" – tutaj bazą jest masa oleju z materiału źródłowego. Dopiero potem wyznacz 1 część i przemnażaj przez liczbę części danego składnika.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
"Części" to jednostki względne, a nie gramy. Oznaczają, ile razy danego składnika ma być względem innych. Najpierw ustalasz, ile gramów odpowiada 1 części (z danych bazowych, np. masy oleju), a potem mnożysz przez liczbę części dla wody i gumy.
Emulsja stężona to zagęszczony "koncentrat" emulsji przygotowany z emulgatorem (np. gumą arabską), olejem i minimalną ilością wody. Po jej wytworzeniu zwykle można ją dalej rozcieńczać lub uzupełniać kolejnymi składnikami, zachowując stabilność układu.
Sam zapis 2:1:1,5 nie podaje mas w gramach. Fragment FP VI (tabela/wycinek) ma dostarczyć konkretnej wartości, zwykle masy oleju w danej recepturze. Dopiero znając tę masę, da się obliczyć, ile gramów stanowi 1 część i wyliczyć potrzebną ilość wody.
Najpierw policz wartość 1 części: 1 część = masa oleju / 2, bo olej ma 2 części. Następnie woda to 1,5 części, więc masa wody = 1,5 × (masa oleju / 2). Na egzaminie zapisuj działania, by uniknąć pomyłek.
W praktyce recepturowej guma arabska jest klasycznym emulgatorem do niektórych emulsji, a proporcja 2:1:1,5 jest typowa dla określonego sposobu sporządzania emulsji stężonej. W innych recepturach mogą występować inne emulgatory i inne proporcje, zależnie od składu i zaleceń źródłowych.
Najczęściej: (1) przyjęcie, że "2 części oleju" to 2 g, (2) brak podzielenia masy oleju przez 2 przy wyznaczaniu 1 części, (3) pomylenie mnożenia przez 1,5 z dodawaniem 1,5, (4) liczenie bez odczytania masy oleju z materiału źródłowego.
Emulsję stosuje się, gdy substancja lub składnik jest niemieszalny z wodą (np. oleje) i trzeba uzyskać jednorodną postać do dawkowania. Roztwór wymaga rozpuszczenia składnika w rozpuszczalniku. Dobór postaci zależy od właściwości fizykochemicznych i wymagań recepty.
Na poziomie prostych zadań czasem przyjmuje się przybliżenie 1 g ≈ 1 ml dla wody, ale w recepturze i na egzaminie należy trzymać się jednostek z polecenia. Jeśli pytanie wymaga gramów, podaj gramy. Zamiana na ml powinna być wykonana tylko wtedy, gdy jest wyraźnie wymagana.
Szybka kontrola: skoro woda ma 1,5 części, a olej 2 części, to masa wody powinna być mniejsza od masy oleju, ale nie skrajnie mała. Dodatkowo 1 część gumy powinna wyjść jako połowa masy oleju (bo olej to 2 części).
Ćwicz schemat: odczyt danych z tabeli/fragmentu → wyznaczenie wartości 1 części → przeliczenie pozostałych składników → kontrola logiczna (porównanie mas wynikających z proporcji). Warto rozwiązać kilka zadań na emulsje, maści i roztwory, zapisując jednostki przy każdym kroku.
info

Statystycznie 46% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że aby obliczyć ilość wody, trzeba przeliczyć proporcję 2 (olej) : 1 (guma arabska) : 1,5 (woda) na gramy, przyjmując ilość oleju z fragmentu FP VI jako odpowiadającą 2 częściom.

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z technologii postaci leku: receptura apteczna – emulsje
  • Ćwiczenia rachunkowe z proporcji recepturowych i przeliczeń składu
  • Aktualne wydania farmakopei używane w nauczaniu receptury (do porównania z FP VI)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego