KWALIFIKACJA MEC9 - CZERWIEC 2021

PYTANIE NR 4.
Oblicz minimalny wymiar boku pręta o przekroju kwadratowym obciążonego siłą rozciągającą 25 kN, dla którego naprężenia dopuszczalne wynoszą 250 MPa?
Skorzystaj z zależności na naprężenia, gdzie: F – siła rozciągająca, S – pole przekroju poprzecznego.
Ilustracja przedstawia wzór matematyczny związany z obliczaniem naprężeń w kontekście egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Korzystamy z warunku σ=F/S, więc S=F/σ. Dla F=25 kN=25 000 N i σ=250 MPa=250·106 Pa: S=25 000/(250·106)=1·10-4 m2. Przekrój kwadratowy ma S=a2, więc a=√S=0,01 m=10 mm.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu dobierasz minimalny bok pręta o przekroju kwadratowym tak, aby naprężenie od rozciągania nie przekroczyło wartości dopuszczalnej. Dla pręta rozciąganego osiowo obowiązuje zależność:

σ = F / S

gdzie σ to naprężenie normalne, F to siła rozciągająca, a S to pole przekroju poprzecznego.

Krok 1: sprowadzenie jednostek.

  • 25 kN = 25 000 N
  • 250 MPa = 250·106 Pa = 250·106 N/m2

Krok 2: wyznaczenie minimalnego pola przekroju.
Skoro σdop jest maksymalnym dopuszczalnym naprężeniem, to minimalne pole wynika z: S = F / σdop.

S = 25 000 / (250·106) = 1·10-4 m2

Krok 3: przejście z pola na wymiar boku kwadratu.
Dla przekroju kwadratowego S = a2, więc:

a = √S = √(1·10-4) = 1·10-2 m = 0,01 m

0,01 m to 10 mm, więc minimalny wymiar boku wynosi 10 mm.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 8 mm daje zbyt małe pole (64 mm2), więc naprężenia byłyby większe od dopuszczalnych.
  • 12 mm i 14 mm spełniają warunek wytrzymałości, ale nie są minimalne, więc nie odpowiadają na pytanie o najmniejszy wymagany wymiar.

Wskazówka egzaminacyjna: w tego typu zadaniach najczęstszy błąd to jednostki (MPa i kN). Zawsze sprowadź wszystko do N i N/m2 albo konsekwentnie pracuj w mm2 i N/mm2 (bo 1 MPa = 1 N/mm2).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Użyj warunku wytrzymałości σ=F/S. Najpierw liczysz minimalne pole: S=F/σ. Dla przekroju kwadratowego S=a^2, więc bok wynosi a=√S. Na końcu przelicz jednostki na mm.
Bo pręt jest obciążony siłą osiową rozciągającą, a w takim przypadku naprężenie normalne jest w przybliżeniu równomierne w przekroju i wynika bezpośrednio z ilorazu siły i pola przekroju: σ=F/S.
To graniczna wartość naprężenia, której nie powinno się przekraczać w normalnej pracy elementu. Służy do doboru przekroju tak, by zachować zapas bezpieczeństwa i ograniczyć ryzyko odkształceń trwałych lub zniszczenia.
Przeliczenie jest proste: 1 kN = 1000 N. Zatem 25 kN = 25 000 N. Brak tego kroku to częsty błąd, bo zmienia wynik o trzy rzędy wielkości.
Tak. 1 MPa = 106 Pa, a ponieważ 1 Pa = 1 N/m2, po przeliczeniu pól wychodzi, że 1 MPa = 1 N/mm2. To wygodne w zadaniach z wymiarami w milimetrach.
Najczęściej: pomylenie pola z bokiem (brak pierwiastka), brak spójności jednostek (kN i MPa bez przeliczeń), użycie obwodu zamiast pola kwadratu oraz nieuwzględnienie słowa minimalny, przez co wybiera się większy wymiar niż potrzeba.
Bo pytanie dotyczy minimalnego wymiaru. Większy bok (np. 12 mm lub 14 mm) też obniży naprężenia i spełni warunek, ale nie jest rozwiązaniem minimalnym. W testach jednokrotnego wyboru liczy się dokładnie to, o co pytają.
Zauważ, że 25 000/(250·106) = (25/250)·10-3 = 0,1·10-3 = 10-4 m2. Pierwiastek z 10-4 to 10-2 m, czyli 0,01 m = 10 mm.
Gdy obciążenie nie jest osiowe (mimośród, zginanie), występują koncentracje naprężeń (otwory, karby), pręt pracuje zmęczeniowo lub materiał jest nieliniowy. Wtedy potrzebne są dodatkowe modele i współczynniki.
Ćwicz schemat: jednostki → wzór → przekształcenie → interpretacja "minimalny/maksymalny". Rozwiąż serię zadań na rozciąganie i ściskanie, ucz się przeliczeń MPa↔N/mm2 i kontroluj wynik orientacyjnie (rzędy wielkości).
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 57% zdających egzamin. średnie

Eksperci podkreślają: "Korzystamy z warunku σ=F/S, więc S=F/σ."

Źródła:

  • Wikipedia (pl): "Naprężenie (mechanika)" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Napr%C4%99%C5%BCenie_(mechanika) - dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia (pl): "Paskal" (jednostka ciśnienia/naprężenia; relacje Pa, MPa) — https://pl.wikipedia.org/wiki/Paskal - dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia (pl): "Pole powierzchni" (wzory na pola figur, w tym kwadratu) — https://pl.wikipedia.org/wiki/Pole_powierzchni - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Podręczniki z wytrzymałości materiałów (rozdziały: rozciąganie/ściskanie, naprężenia normalne)
  • Tablice i ściągi z jednostek SI oraz przeliczeń (kN, MPa, mm, m)
  • Zbiory zadań z podstaw wytrzymałości materiałów (zadania na σ=F/S i dobór przekroju)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego