KWALIFIKACJA ROL5 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 16.
Oblicz zapotrzebowanie na pomidory, paprykę i mąkę ziemniaczaną do przygotowania 15 litrów sosu.
Ilustracja przedstawia tabelę z wykazem surowców potrzebnych do produkcji 5 litrów sosu meksykańskiego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Do uzyskania 15 litrów sosu należy przeliczyć składniki z receptury bazowej proporcjonalnie do objętości.
Jeśli 15 l to trzykrotność porcji wyjściowej, mnożymy każdą ilość (pomidory, paprykę i mąkę ziemniaczaną) przez 3, zachowując jednostki (kg oraz dkg).

Pełne wyjaśnienie:

Zadanie polega na skalowaniu receptury, czyli obliczeniu zapotrzebowania surowców dla większej (lub mniejszej) partii produktu. Kluczowa zasada brzmi: jeśli zmienia się wielkość produkcji, to ilości wszystkich składników zmieniają się w tej samej proporcji.

Najpierw ustala się mnożnik skali: porównuje się planowaną objętość sosu (15 litrów) do objętości receptury bazowej podanej w zadaniu/załączniku. Następnie każdy składnik (pomidory, paprykę i mąkę ziemniaczaną) mnoży się przez ten sam mnożnik. Ważne jest, aby nie "zgubić" żadnego składnika – częstym błędem jest przeliczenie tylko warzyw, a pominięcie zagęstnika.

Odpowiedź "15 kg pomidorów, 2,25 kg papryki i 6 dkg mąki ziemniaczanej" jest poprawna, bo zachowuje spójny przelicznik skali dla wszystkich trzech surowców oraz konsekwentnie utrzymuje jednostki: warzywa w kilogramach, a mąkę ziemniaczaną w dekagramach. To ważne praktycznie, bo mąka ziemniaczana jest dodatkiem o małej masie w porównaniu do warzyw, więc łatwo o błąd rzędu wielkości.

Pozostałe propozycje są błędne, ponieważ naruszają zasadę jednolitej proporcji: jedna z nich zaniża ilość pomidorów (jakby nie zastosowano skali do całej partii), inne mieszają różne mnożniki dla papryki i mąki ziemniaczanej (jakby składniki przeliczono różnie). W realnym planowaniu produkcji takie rozbieżności prowadzą do złej konsystencji i smaku sosu oraz do nieprawidłowego planu zakupów i kosztów.

Wskazówka egzaminacyjna: po obliczeniu wyników wykonaj kontrolę sensowności – jeśli objętość wzrosła np. kilkukrotnie, to każdy składnik też powinien wzrosnąć kilkukrotnie (a nie tylko wybrane).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Ustal najpierw, na ile litrów jest receptura bazowa, a potem policz mnożnik: 15 l / objętość bazowa. Każdą ilość składnika pomnóż przez ten sam mnożnik. Na końcu sprawdź jednostki (kg, dkg), aby nie popełnić błędu rzędu wielkości.
Bo receptura opisuje proporcje składu. Zwiększenie partii bez jednolitego mnożnika zmienia stosunek składników, co wpływa na smak i konsystencję. W planowaniu zapotrzebowania surowców w agrobiznesie prowadzi to też do błędów w zakupach i kosztach.
Najbezpieczniej przeliczyć wszystko do jednej jednostki (np. gramów) albo konsekwentnie zostać przy jednostkach z receptury. Kluczowe jest, by nie mylić dkg z kg: 1 dkg = 10 g. Po obliczeniu wróć do jednostek wymaganych w odpowiedzi.
Najczęściej: pominięcie jednego składnika w przeliczeniu, zastosowanie innego mnożnika dla różnych składników, oraz błąd w jednostkach (dkg vs kg). Pomaga zapisanie mnożnika skali na początku i sprawdzenie, czy każdy składnik został pomnożony identycznie.
Tak. Wykonaj kontrolę: jeśli objętość sosu wzrosła np. 3 razy, to masa każdego składnika też powinna wzrosnąć około 3 razy. Dodatkowo oceń sensowność: ilość zagęstnika (mąki) powinna być dużo mniejsza niż ilości warzyw.
Wtedy mnożnik wynosi 15 / 5 = 3. Każdą ilość składnika z receptury bazowej mnożysz przez 3. To standardowa metoda skalowania w produkcji żywności i przy planowaniu zapotrzebowania surowcowego w małym przetwórstwie.
Gdy planujesz produkcję partii przetworu (np. sosu) na konkretną sprzedaż, zamówienie lub dostawę. Przeliczenia są potrzebne do zakupów surowców, ustalenia kosztów, zaplanowania magazynowania oraz ograniczania strat surowca.
Potrzebujesz: objętości/masy partii docelowej (tu: 15 litrów) oraz receptury bazowej, czyli ilości składników dla określonej objętości wyjściowej. Bez danych bazowych nie da się wyznaczyć mnożnika skali i policzyć zapotrzebowania.
Nie. Litry dotyczą objętości, a kilogramy masy. W recepturach często podaje się masy surowców, bo łatwiej je odważyć. Zależność litr–kilogram zależy od gęstości produktu, więc w zadaniu opierasz się na recepturze, a nie na prostym przeliczeniu 1 l = 1 kg.
Ćwicz proporcje na recepturach (zwiększanie i zmniejszanie partii), pilnuj jednostek (kg, g, dkg) i zapisuj mnożnik skali przed obliczeniami. Po wyniku rób kontrolę sensowności oraz sprawdzaj, czy przeliczyłeś wszystkie składniki, nie tylko główne.
info

Około 44% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z technologii gastronomicznej/przetwórstwa warzyw (rozdziały o recepturach i normowaniu surowców)
  • Zadania rachunkowe z proporcji i przeliczeń receptur (arkusze ćwiczeń)
  • Karty receptur technologicznych i przykładowe kalkulacje zapotrzebowania surowcowego

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego