Promieniowanie cząsteczkowe (cząstkowe, korpuskularne) to promieniowanie złożone z cząstek, np. elektronów, protonów, cząstek alfa czy cięższych jonów. W praktyce fizyki medycznej kluczowe jest to, że wiele takich cząstek jest naładowanych, więc podczas przejścia przez materię oddziałują z elektronami i jądrami atomów.
Dlatego zdanie "Promieniowanie cząsteczkowe może powodować jonizację bezpośrednią." jest prawdziwe: cząstka naładowana może wprost przekazać energię elektronom w ośrodku i wybić je z atomu, powodując jonizację. To jest typowy mechanizm dla promieniowania cząstkowego.
Pozostałe stwierdzenia są błędne:
- "Promieniowanie cząsteczkowe nie jest zdolne do jonizacji materii." – to zaprzecza podstawowemu mechanizmowi oddziaływania naładowanych cząstek z materią. Właśnie zdolność do jonizacji jest jednym z powodów, dla których promieniowanie cząstkowe jest biologicznie istotne.
- "Promieniowanie cząsteczkowe nie jest zdolne do przenikania przez materię." – przenikliwość zależy od rodzaju cząstek i ich energii. Niektóre cząstki mają mały zasięg (np. cząstki alfa), ale inne (np. elektrony o odpowiedniej energii, protony w radioterapii) przenikają na zauważalne głębokości. Stwierdzenie "nie jest zdolne" jest zbyt ogólne.
- "Promieniowanie cząsteczkowe zawsze powoduje efekt fotoelektryczny." – efekt fotoelektryczny jest charakterystyczny dla oddziaływania fotonów (np. promieniowania X i gamma) z materią. Nie jest to uniwersalny skutek przejścia cząstek przez ośrodek, więc słowo "zawsze" czyni to zdanie fałszywym.
Wskazówka egzaminacyjna: odpowiedzi z wyrazami "zawsze" lub "nigdy" często są nieprawidłowe w fizyce promieniowania, bo interakcje zależą od energii, rodzaju promieniowania i materiału ośrodka.
