W badaniach terenowych jakości powietrza dąży się do ujęcia różnych klas zanieczyszczeń, bo pojedyncza grupa parametrów nie opisuje w pełni narażenia i procesów zachodzących w atmosferze.
Pył zawieszony PM10 i PM2.5 jest jednym z najważniejszych wskaźników oddziaływania na zdrowie. Frakcja PM2.5 łatwiej penetruje układ oddechowy, a PM10 dobrze opisuje obciążenie pyłowe (w tym pył resuspensyjny). Pominięcie pyłu zwykle zubaża ocenę, bo nawet przy umiarkowanych stężeniach gazów poziom PM może być wysoki (np. przy "niskiej emisji").
Dwutlenek siarki (SO2) jest klasycznym wskaźnikiem emisji ze spalania paliw zawierających siarkę oraz części procesów przemysłowych. Jego obecność pomaga rozpoznać epizody związane z określonymi źródłami.
Związki azotu (w praktyce monitoringu często rozpatrywane jako tlenki azotu) są silnie związane z emisją komunikacyjną i spalaniem. Są też ważnym elementem chemii atmosfery prowadzącej do powstawania zanieczyszczeń wtórnych.
Ozon (O3) jest zanieczyszczeniem wtórnym – nie jest emitowany bezpośrednio w istotnych ilościach, tylko powstaje w reakcjach fotochemicznych. Ujęcie O3 pozwala ocenić komponent "smogu fotochemicznego" i warunki sprzyjające tworzeniu zanieczyszczeń wtórnych.
Dlatego zestaw obejmujący jednocześnie SO2, związki azotu, O3 oraz PM10 i PM2.5 jest przekrojowy: łączy wskaźniki emisji pierwotnych z informacją o procesach wtórnych oraz o obciążeniu pyłowym.
Dlaczego pozostałe zestawy są słabsze?
- Zestaw bez ozonu pomija kluczowy składnik zanieczyszczeń wtórnych i może nie wykryć epizodów fotochemicznych.
- Zestaw bez pyłu nie obejmuje frakcji PM, które często dominują w ryzyku zdrowotnym i w epizodach smogowych.
- Zestawy z tlenkiem węgla, ale bez pyłu lub bez ozonu, mogą być przydatne w określonych sytuacjach (np. ocena wpływu transportu), jednak są mniej "przekrojowe" dla ogólnej jakości powietrza.
W praktyce dobór parametrów powinien być zawsze dopasowany do celu badania i spodziewanych źródeł emisji, ale połączenie PM + SO2 + związki azotu + O3 stanowi sensowny rdzeń oceny terenowej.
