KWALIFIKACJA INF9 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 28.
Podczas pomiaru zniekształceń nieliniowych zgodnie ze schematem blokowym należy doprowadzić z generatora do wejścia układu sygnał
Ilustracja przedstawia schemat blokowy używany w kontekście pomiaru zniekształceń nieliniowych, co jest istotne w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Do pomiaru zniekształceń nieliniowych układ pobudza się sygnałem sinusoidalnym o jednej częstotliwości.
Dzięki temu wszystkie dodatkowe składowe w widmie (harmoniczne) są skutkiem nieliniowości badanego toru, a nie "wbudowanych" składowych sygnału testowego. Przebiegi prostokątne, trójkątne i piłokształtne mają naturalnie bogate widmo.

Pełne wyjaśnienie:

W pomiarach zniekształceń nieliniowych celem jest sprawdzenie, jak bardzo badany układ "dorzuca" nowe częstotliwości do sygnału wejściowego. Nieliniowość powoduje, że przy pobudzeniu jedną częstotliwością na wyjściu pojawiają się dodatkowe składowe: druga harmoniczna, trzecia itd. Na tej podstawie wyznacza się m.in. poziomy harmonicznych oraz wskaźniki typu THD.

Dlatego na wejście doprowadza się sygnał sinusoidalny. Sinusoida ma w idealnym przypadku jedną składową częstotliwościową. To kluczowe: jeśli na wyjściu pojawią się kolejne składowe, można je przypisać badanemu torowi (jego nieliniowości), a nie generatorowi lub samemu kształtowi sygnału testowego.

Dlaczego pozostałe przebiegi nie są właściwe w tym klasycznym ujęciu?

  • Prostokątny: z definicji zawiera (w przybliżeniu) wiele harmonicznych nieparzystych o amplitudach malejących z numerem harmonicznej. Gdy taki sygnał podasz na układ, widmo wyjściowe jest "zanieczyszczone" już na starcie i trudniej rozdzielić, co pochodzi od nieliniowości, a co jest naturalnym składnikiem pobudzenia.
  • Trójkątny: również ma harmoniczne (głównie nieparzyste), tylko o szybszym spadku amplitudy niż w prostokącie. Nadal nie jest to pojedyncza składowa, więc utrudnia jednoznaczną ocenę zniekształceń nieliniowych metodą harmonicznych.
  • Piłokształtny: ma widmo bogate w harmoniczne (zarówno parzyste, jak i nieparzyste). Takie pobudzenie jeszcze bardziej komplikuje interpretację wyników w pomiarze zniekształceń nieliniowych.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli pytanie dotyczy "zniekształceń nieliniowych" i pomiaru według schematu z generatorem oraz analizą składowych, to najczęściej poprawną odpowiedzią jest sinusoida. Pozostałe kształty są przydatne w innych testach (np. odpowiedź na skok, sprawdzanie przełączania), ale nie jako klasyczny sygnał do wyznaczania harmonicznych generowanych przez nieliniowość.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zniekształcenia nieliniowe to zmiany sygnału wynikające z nieliniowej pracy elementów toru (np. wzmacniacza). Skutkiem jest powstawanie nowych składowych częstotliwościowych, głównie harmonicznych, których nie było w sygnale wejściowym. To pogarsza jakość transmisji i może powodować intermodulację.
Sinusoida (idealnie) zawiera tylko jedną częstotliwość. Dzięki temu każda dodatkowa składowa na wyjściu, np. 2f, 3f, można wiązać z nieliniowością badanego układu. Przy przebiegach niesinusoidalnych harmoniczne są obecne już na wejściu, więc wynik jest trudniejszy do interpretacji.
THD (całkowite zniekształcenia harmoniczne) opisuje stosunek energii harmonicznych do składowej podstawowej. Im większe THD, tym mocniej tor zniekształca sygnał. W praktyce THD wyznacza się, pobudzając układ sinusoidą i mierząc poziomy harmonicznych w widmie wyjściowym.
Do klasycznego pomiaru harmonicznych zwykle nie, bo prostokąt ma naturalnie wiele harmonicznych. Można go używać do innych testów (np. odpowiedź skokowa, ocena pasma i narastania), ale w pomiarze nieliniowości utrudnia rozdzielenie, które składowe pochodzą od badanego układu.
Nieliniowość może powodować przesterowanie, powstawanie harmonicznych i produktów intermodulacyjnych. W efekcie pojawiają się zakłócenia, zniekształcenie mowy lub sygnału audio, a także ryzyko "zaśmiecania" sąsiednich kanałów. W serwisie często objawia się to spadkiem jakości mimo prawidłowego poziomu sygnału.
Zniekształcenia nieliniowe zwykle tworzą wyraźne składowe w określonych miejscach widma (harmoniczne i/lub intermodulacje). Szum ma charakter bardziej "rozlany" i podnosi tło w szerokim paśmie. Dlatego w praktyce korzysta się z analizy widmowej oraz odpowiedniego poziomu pobudzenia sinusoidalnego.
Gdy układ wchodzi w nasycenie lub ograniczenie amplitudy (clipping). Wtedy harmoniczne rosną gwałtownie i wynik nie opisuje "typowej" pracy toru, tylko przesterowanie. W praktyce ustawia się poziom tak, aby tor pracował liniowo, a następnie sprawdza się, jak THD zmienia się wraz z poziomem.
Częste błędy to: użycie niesinusoidalnego sygnału (harmoniczne już na wejściu), brak kontroli poziomu (przesterowanie), zbyt małe pasmo toru pomiarowego (tłumienie harmonicznych) oraz pominięcie wpływu generatora i przyrządów. Warto też pamiętać o poprawnym dopasowaniu i uziemieniach.
W praktyce używa się generatora sygnału (najczęściej sinus), analizatora widma lub miernika zniekształceń/THD oraz ewentualnie filtrów (np. do tłumienia składowej podstawowej). Kluczowe jest, aby tor pomiarowy miał lepsze parametry niż badane urządzenie, inaczej wynik będzie zawyżony.
Jeśli w treści pojawia się "zniekształcenia nieliniowe" i schemat z generatorem oraz analizą składowych (harmonicznych), to test dotyczy nieliniowości. Dla pasma przenoszenia częściej analizuje się zmianę amplitudy z częstotliwością (przemiatanie) lub odpowiedź na skok, a nie poziomy harmonicznych.
info

Około 41% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Przebiegi prostokątne, trójkątne i piłokształtne mają naturalnie bogate widmo."

Źródła:

  • Paul Horowitz, Winfield Hill, "The Art of Electronics", 3rd edition, Cambridge University Press, 2015, rozdziały o nieliniowościach i analizie widma sygnałów
  • Alan V. Oppenheim, Alan S. Willsky, S. Hamid Nawab, "Signals and Systems", 2nd edition, Prentice Hall, 1996, części dotyczące widma i harmonicznych przebiegów okresowych
  • Walt Kester (ed.), "The Data Conversion Handbook", Analog Devices/Newnes, 2005, sekcje dotyczące zniekształceń harmonicznych i pomiaru THD (zależność od harmonicznych)

Materiały:

  • Podręczniki z metrologii elektronicznej (działy: pomiary zniekształceń, analiza widmowa)
  • Instrukcje obsługi generatorów funkcyjnych i analizatorów widma/mierników THD (sekcje: THD/Distortion)
  • Materiały szkolne z podstaw telekomunikacji i elektroniki analogowej (nieliniowość, harmoniczne)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego