KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2010

PYTANIE NR 9.
Pokazany na rysunku blok FBD, stosowany w sterownikach PLC, oznacza
Ilustracja przedstawia schemat blokowy FBD (Function Block Diagram), który jest używany w sterownikach PLC.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Układ czasowy z opóźnionym załączeniem powoduje, że wyjście zostaje ustawione dopiero po upływie zadanego czasu od momentu pojawienia się stanu aktywnego na wejściu. To odróżnia go od opóźnionego wyłączenia (zwłoka przy zaniku sygnału) oraz od przerzutników (funkcje pamięci, nie odmierzania czasu).

Pełne wyjaśnienie:

W sterownikach PLC w języku FBD spotyka się standardowe bloki funkcyjne realizujące funkcje czasowe i pamięciowe. Blok opisany jako układ czasowy z opóźnionym załączeniem (typowo timer "on-delay") działa tak, że po uaktywnieniu sygnału sterującego na wejściu zaczyna odmierzać zadany czas. Dopiero gdy warunek wejściowy utrzyma się przez cały nastawiony czas, wyjście przechodzi w stan aktywny.

To zachowanie jest kluczowe w aplikacjach mechatronicznych, gdy trzeba wprowadzić zwłokę startu elementu wykonawczego, np. aby poczekać na stabilizację czujnika, osiągnięcie prędkości przez inny napęd lub bezpieczne zamknięcie osłony. W praktyce takie opóźnienie ogranicza skutki krótkich impulsów na wejściu: jeżeli sygnał zniknie przed upływem nastawy, wyjście nie zostanie załączone.

Odpowiedź "układ czasowy z opóźnionym wyłączeniem" opisuje inną funkcję: wyjście zwykle załącza się natychmiast po wejściu, a zwłoka dotyczy momentu wyłączenia po zaniku warunku. To typowe np. dla "dobiegów" wentylatorów czy opóźnionego odpadania stycznika.

Odpowiedzi "przerzutnik impulsowy" oraz "przerzutnik RS" dotyczą funkcji pamięci (zatrzasku) i przełączania stanu na podstawie impulsów lub sygnałów ustawiających/kasujących. Przerzutniki nie odmierzają czasu w sensie zwłoki załączenia/wyłączenia, tylko zapamiętują stan do momentu spełnienia warunku resetu lub kolejnego impulsu.

Na egzaminie warto ćwiczyć rozróżnianie tych elementów poprzez rysowanie przebiegów czasowych: wejście, odmierzanie, moment zmiany wyjścia. To często najszybsza metoda, by nie pomylić opóźnionego załączenia z opóźnionym wyłączeniem.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
FBD (Function Block Diagram) to język graficzny PLC, w którym program buduje się z bloków funkcyjnych połączonych liniami sygnałów. Każdy blok realizuje konkretną funkcję (np. czasową, logiczną, pamięciową), a przepływ sygnałów jest czytelny podobnie jak na schemacie funkcjonalnym.
Opóźnione załączenie (timer on-delay) powoduje, że wyjście zostaje uaktywnione dopiero po tym, jak wejście pozostaje aktywne przez zadany czas. Jeśli sygnał wejściowy zniknie wcześniej, wyjście nie zadziała. To przydatne do zwłoki startu i eliminacji krótkich zakłóceń.
Przy opóźnionym załączeniu zwłoka dotyczy momentu włączenia wyjścia po pojawieniu się sygnału. Przy opóźnionym wyłączeniu wyjście zwykle włącza się od razu, a zwłoka pojawia się dopiero przy wyłączaniu po zaniku wejścia. Najlepiej porównać to na przebiegach czasowych.
W układach mechatronicznych timery pozwalają bezpiecznie sekwencjonować ruch i pracę urządzeń: wprowadzać zwłoki, czasy podtrzymania, czasy oczekiwania na stabilizację czujników i ograniczać skutki krótkich impulsów. Ułatwia to uruchomienie i diagnostykę, bo zachowanie jest przewidywalne w czasie.
Przerzutnik RS to funkcja pamięciowa: wejście "Set" ustawia wyjście na 1 i stan jest podtrzymany, aż do momentu zadziałania "Reset", które zeruje wyjście. Stosuje się go np. do podtrzymania komendy startu, blokad stanów lub pamiętania alarmu do czasu skasowania.
Nie. Przerzutnik impulsowy służy do zmiany lub podtrzymania stanu na podstawie impulsów (logika pamięci/zmiany stanu), a timer realizuje funkcje zależne od upływu czasu (zwłoki, odmierzanie). W zadaniach egzaminacyjnych warto odróżniać "czas" od "pamięci" i analizować, czy w ogóle występuje nastawa czasu.
Najszybciej narysować w myślach przebiegi: wejście przechodzi na 1, licznik czasu startuje, a wyjście zmienia się dopiero po zadanym czasie. Jeśli zwłoka dotyczy włączenia – to opóźnione załączenie; jeśli zwłoka dotyczy wyłączenia po zaniku wejścia – to opóźnione wyłączenie.
Opóźnione wyłączenie stosuje się, gdy po zaniku warunku chcemy jeszcze przez chwilę utrzymać działanie wyjścia, np. dobieg wentylatora, przedmuch, opóźnione odpadanie stycznika lub podtrzymanie sygnału w procedurze zatrzymania. To funkcja "podtrzymania po wyłączeniu".
Częsty błąd to wybór na podstawie samej nazwy lub skojarzeń, bez sprawdzenia, czy zwłoka dotyczy narastania czy opadania sygnału. Drugi błąd to ignorowanie warunku "utrzymania wejścia" przez cały czas. Pomaga ćwiczenie na przykładach: krótkie impulsy wejściowe i obserwacja, czy wyjście w ogóle zdąży się załączyć.
W diagnostyce i serwisie timery widać w sekwencjach rozruchu maszyn, sterowaniu siłownikami, opóźnieniach alarmów, automatycznym smarowaniu, cyklach przedmuchu i zabezpieczeniach. Umiejętność rozpoznania timera przyspiesza uruchomienie: łatwiej znaleźć, dlaczego wyjście nie załącza się "od razu", tylko po czasie.
info

Statystycznie 44% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Układ czasowy z opóźnionym załączeniem powoduje, że wyjście zostaje ustawione dopiero po upływie zadanego czasu od momentu pojawienia się stanu aktywnego na wejściu."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages (opis języka FBD i standardowych funkcji, w tym timerów i przerzutników)
  • CODESYS Online Help (dokumentacja bloków standardowych: timery i bistable), https://help.codesys.com/ (dostęp zależny od wersji) - dostęp 2026-03-02
  • Siemens Industry Online Support – dokumentacja/Help dla TIA Portal (FBD, timery TON/TOF i przerzutniki), https://support.industry.siemens.com/ - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Dokumentacja środowiska PLC używanego na zajęciach (biblioteka timerów i przerzutników FBD)
  • Norma dotycząca języków programowania PLC (opis FBD i bloków standardowych)
  • Ćwiczenia z rysowania przebiegów czasowych wejścia/wyjścia dla TON i TOF

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego