KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 3.
Które przebiegi czasowe układu kombinacyjnego odpowiadają układowi kombinacyjnemu realizującemu funkcję Q1 = I1 ⊕ I2?
Ilustracja przedstawia przebiegi czasowe układu kombinacyjnego, które są częścią pytania egzaminacyjnego z kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Funkcja XOR (Q1 = I1 ⊕ I2) daje stan 1 tylko wtedy, gdy wejścia I1 i I2 są różne (01 lub 10).
Poprawny przebieg wyjścia musi więc być wysoki dokładnie w tych przedziałach czasu, w których jedno wejście ma 1, a drugie 0, i niski, gdy oba są równe.

Pełne wyjaśnienie:

Wyrażenie Q1 = I1 ⊕ I2 opisuje działanie bramki XOR (alternatywy rozłącznej). Jest to klasyczny układ kombinacyjny, czyli taki, w którym stan wyjścia w danej chwili zależy wyłącznie od aktualnych stanów wejść, a nie od historii (brak pamięci).

Kluczowa reguła XOR: wyjście ma wartość 1 wtedy i tylko wtedy, gdy wejścia są różne. Dla dwóch wejść oznacza to:

  • gdy I1=0 i I2=0 → Q1=0 (wejścia takie same),
  • gdy I1=0 i I2=1 → Q1=1 (wejścia różne),
  • gdy I1=1 i I2=0 → Q1=1 (wejścia różne),
  • gdy I1=1 i I2=1 → Q1=0 (wejścia takie same).

Jak to przenieść na przebiegi czasowe? Dzielisz oś czasu na odcinki wyznaczone przez wszystkie zbocza (zmiany) I1 i I2. W każdym takim odcinku stany wejść są stałe, więc można natychmiast wyznaczyć Q1 według reguły "różne → 1, równe → 0".

Dlaczego pozostałe odpowiedzi bywają kuszące, ale są błędne?

  • Przebieg odpowiadający bramce OR daje 1 prawie zawsze, gdy pojawia się jakakolwiek "jedynka" na wejściach. To nie pasuje do XOR, bo XOR musi spaść do 0, gdy oba wejścia są jednocześnie w stanie 1.
  • Przebieg odpowiadający bramce AND daje 1 tylko przy I1=1 i I2=1. To przeciwieństwo intuicji XOR w wielu odcinkach, bo XOR ma 1 również wtedy, gdy tylko jedno wejście jest w stanie 1.
  • Przebieg odpowiadający XNOR (negacji XOR) jest "odwrotny": ma 1, gdy wejścia są równe. To częsta pomyłka, gdy ktoś zapamięta hasło "zgodność sygnałów" zamiast "różność sygnałów".

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na wykresie widzisz odcinek, w którym oba wejścia są jednocześnie wysokie (1) i proponowane Q1 też jest wtedy wysokie, to taki przebieg nie może być XOR. Dla XOR w odcinku 11 wyjście zawsze wynosi 0.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):

Bramka XOR (alternatywa rozłączna) daje na wyjściu stan 1 tylko wtedy, gdy jej wejścia są różne.

Dla dwóch wejść oznacza to przypadki 01 oraz 10. Gdy wejścia są równe (00 albo 11), wyjście ma 0.

Podziel czas na przedziały między wszystkimi zboczami wejść I1 i I2. W każdym przedziale odczytaj parę (I1, I2) i zastosuj regułę XOR: różne → 1, równe → 0.

To działa, bo układ kombinacyjny nie ma pamięci.

OR daje 1, gdy przynajmniej jedno wejście ma 1, w tym także przy 11.

XOR wymaga "dokładnie jednej jedynki", więc przy 11 wyjście musi być 0. To najprostszy test odróżniający przebiegi XOR od OR.

XNOR jest negacją XOR: ma 1, gdy wejścia są równe.

Jeśli w odcinku, gdzie I1=I2 (np. oba 0 lub oba 1), wyjście jest wysokie, to sugeruje XNOR. Dla XOR w odcinkach równości wyjście powinno być niskie.

Nie. XOR jest przemienny: I1 ⊕ I2 = I2 ⊕ I1.

Na przebiegach oznacza to, że zamiana opisów wejść nie zmienia przebiegu Q1, bo liczy się tylko fakt równości albo różności stanów wejściowych.

Najczęściej myli się XOR z OR (zapomina się, że przy 11 ma być 0) albo z XNOR (odwrócenie reguły równe/różne).

Drugi typ błędu to pominięcie krótkich impulsów na wejściu, które powinny spowodować impuls na wyjściu.

XOR pojawia się m.in. przy porównywaniu dwóch sygnałów (wykrywanie różnicy stanów), w diagnostyce kanałów czujnikowych oraz w prostych funkcjach sterowania cyfrowego.

Bywa też używany jako element generowania sygnału "niezgodność" dwóch wejść.

Dla dwóch wejść:

  • 00 → 0
  • 01 → 1
  • 10 → 1
  • 11 → 0

Warto ją znać na pamięć, bo bezpośrednio przekłada się na przebiegi czasowe.

XOR jako bramka logiczna jest układem kombinacyjnym: wyjście zależy tylko od aktualnych wartości wejść.

Układ sekwencyjny wymagałby elementu pamięci (np. przerzutnika), a wtedy stan wyjścia zależałby też od historii.

Ćwicz metodę "przedział po przedziale": zaznacz wszystkie momenty zmian na wejściach i analizuj stałe odcinki. Dodatkowo naucz się odróżniać OR, AND, XOR i XNOR po jednym charakterystycznym przypadku (np. zachowanie przy 11).
info

Statystycznie 56% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Źródła:

  • Wikipedia: Exclusive or – definicja i tablica prawdy XOR, https://en.wikipedia.org/wiki/Exclusive_or (dostęp: 2026-02-27)
  • All About Circuits: The XOR Gate (Exclusive-OR), https://www.allaboutcircuits.com/textbook/digital/chpt-3/xor-gates/ (dostęp: 2026-02-27)
  • Texas Instruments: Logic Guide (sekcje o funkcjach bramek logicznych, w tym XOR), https://www.ti.com/logic-circuit/logic-guide/overview.html (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręcznik podstaw techniki cyfrowej (bramki logiczne, tablice prawdy, przebiegi czasowe)
  • Noty aplikacyjne producentów układów logicznych (rodziny CMOS/TTL i funkcje bramek)
  • Materiały kursowe z logiki Boole’a i układów kombinacyjnych (zadania z przebiegami)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego