KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 3.
Przedstawiono wyciąg z karty charakterystyki substancji chemicznej. Na podstawie informacji zawartej w zamieszczonym fragmencie karty wskaż wzór chemiczny substancji, której można użyć jako materiału neutralizującego lodowaty kwas octowy.
Ilustracja przedstawia fragment karty charakterystyki substancji chemicznej dotyczącej kwasu octowego o stężeniu 99,5%.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dolomit (CaCO3•MgCO3) zawiera węglany, które reagują z kwasem octowym, tworząc octany, wodę i wydzielając CO2, więc skutecznie zobojętniają kwas. CaSO4, (NH4)2SO4 i NaCl to sole zasadniczo obojętne (lub lekko kwaśne) i nie działają jako neutralizatory kwasów.

Pełne wyjaśnienie:

Materiał neutralizujący kwas powinien zachowywać się zasadowo lub zawierać składnik, który reaguje z kwasem, prowadząc do spadku kwasowości. W praktyce laboratoryjnej do neutralizacji rozlanych kwasów często stosuje się węglany, ponieważ reagują z kwasami tworząc sól, wodę oraz wydzielając CO2.

Dolomit (CaCO3•MgCO3) jest mieszaniną węglanu wapnia i węglanu magnezu. Oba te węglany reagują z kwasem octowym, dając odpowiednie octany (wapnia i magnezu). Dzięki temu dolomit spełnia rolę neutralizatora wskazywanego w procedurach usuwania skażenia: po posypaniu rozlanej cieczy reakcja postępuje, a produkt można zebrać do pojemnika odpadowego (z zachowaniem wentylacji ze względu na CO2).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • CaSO4 (siarczan wapnia, gips) to sól, która nie ma charakteru zasadowego i nie jest typowym reagentem do zobojętniania kwasów; nie zapewnia reakcji neutralizacji jak węglany.
  • (NH4)2SO4 (siarczan amonu) jest solą, która w roztworze może wykazywać odczyn lekko kwaśny, więc nie jest neutralizatorem kwasu; nie dostarcza anionu węglanowego ani zasadowego składnika do zobojętniania.
  • NaCl (chlorek sodu) to sól obojętna, nie reaguje z kwasem octowym w sposób prowadzący do neutralizacji, więc nie nadaje się do tego celu.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli wśród opcji widzisz węglan (z fragmentem CO3), to jest to silna przesłanka, że właśnie on będzie neutralizatorem kwasów. Z kolei chlorki i większość siarczanów to zwykle sole "obojętne" z punktu widzenia neutralizacji.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dolomit to minerał zawierający węglany wapnia i magnezu (CaCO3•MgCO3). Węglany reagują z kwasami, tworząc sól i wodę oraz wydzielając CO2, dlatego dolomit może działać jako materiał zobojętniający przy rozlaniu kwasów, także kwasu octowego.
Węglan reaguje z kwasem octowym, w wyniku czego powstają octany (sole), woda i dwutlenek węgla. To obniża kwasowość mieszaniny. Charakterystycznym efektem jest wydzielanie gazu CO2, więc ważna jest wentylacja i ostrożne dosypywanie neutralizatora.
Chlorek sodu jest solą zasadniczo obojętną i nie zawiera składnika zasadowego, który "związałby" kwas w reakcji neutralizacji. Może działać co najwyżej jako materiał sypki, ale nie obniża kwasowości jak węglany lub wodorotlenki, więc nie jest neutralizatorem.
Nie jest to typowy neutralizator. CaSO4 to sól, która nie zachowuje się jak zasada i nie daje reakcji neutralizacji porównywalnej z węglanami. W procedurach awaryjnych jako neutralizatory kwasów podaje się zwykle węglany (np. CaCO3) lub inne środki o charakterze zasadowym.
Siarczan amonu nie dostarcza anionu węglanowego ani zasadowego reagenta. W roztworze wodnym może nawet sprzyjać odczynowi lekko kwaśnemu (z powodu jonów amonowych), więc nie spełnia roli środka zobojętniającego rozlany kwas. To przykład mylenia "soli" z "neutralizatorem".
W kartach charakterystyki często pojawiają się węglany, np. węglan wapnia (CaCO3), węglan sodu (Na2CO3) czy wodorowęglan sodu (NaHCO3), a także materiały mineralne zawierające węglany, takie jak dolomit. Dobór zależy od rodzaju kwasu i procedur zakładowych.
Sorbent ma głównie wchłonąć ciecz (np. ziemia, piasek), a neutralizator ma zareagować chemicznie i zmniejszyć kwasowość (np. węglany). W SDS bywa to opisane razem, dlatego warto zwracać uwagę na sformułowania typu "materiał chłonny" oraz "materiały neutralizujące kwasy".
CO2 wydziela się, gdy neutralizatorem jest węglan lub wodorowęglan, bo kwas rozkłada jon węglanowy. Dla BHP oznacza to konieczność dobrej wentylacji i ostrożnego dozowania środka, aby uniknąć gwałtownego pienienia i rozprysku. Gaz sam w sobie nie jest palny, ale może wypierać tlen.
Najczęstsze są: wybór soli obojętnej (NaCl, siarczany) zamiast związku zasadowego, pomijanie rozpoznania grupy CO3 we wzorze, oraz mylenie materiału chłonnego z neutralizatorem. Pomaga prosta kontrola: czy substancja może wchodzić w reakcję kwas–zasada i tworzyć sól oraz wodę?
Ćwicz czytanie sekcji o postępowaniu w razie awarii i o środkach ostrożności. Zwracaj uwagę na słowa kluczowe: "neutralizować", "materiał chłonny", "zebrać do pojemnika", "wentylacja". Dodatkowo powtórz grupy związków: węglany, wodorotlenki, chlorki i siarczany.
info

Około 48% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Według specjalistów z branży: "Dolomit (CaCO3•MgCO3) zawiera węglany, które reagują z kwasem octowym, tworząc octany, wodę i wydzielając CO2, więc skutecznie zobojętniają kwas."

Źródła:

  • Fragment karty charakterystyki: "Kwas octowy lodowaty 99,5%", sekcja "Metody i materiały zapobiegające rozprzestrzenianiu się skażenia i służące do usuwania skażenia" (treść widoczna na ilustracji w zadaniu).
  • PubChem: Acetic acid (compound summary) – https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Acetic-acid (dostęp: 18.02.2026).
  • PubChem: Calcium carbonate (compound summary) – https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Calcium-carbonate (dostęp: 18.02.2026).

Materiały:

  • Karty charakterystyki (SDS) dla kwasu octowego – sekcje dot. postępowania w przypadku niezamierzonego uwolnienia
  • Podręcznik z chemii ogólnej: reakcje kwasów z węglanami i zasady BHP w laboratorium
  • Materiały szkoleniowe z zakresu chemicznego BHP: dobór sorbentów i neutralizatorów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego