KWALIFIKACJA MEP2 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 6.
Przedstawiony pryzmat rozdzielający wiązkę należy zastosować do budowy
Ilustracja przedstawia obiekt o kształcie wielokąta (zbliżonego do pięciokąta), wypełniony jasnoszarym kolorem.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pryzmat na schemacie rozdziela jedną wiązkę na dwa równoległe tory wyjściowe, kierowane do dwóch niezależnych okularów. Taka funkcja jest typowa dla nasadki dwuokularowej mikroskopu. W aparacie SLR pryzmat pentagonalny jedynie przekierowuje obraz do wizjera, nie dzieląc go na dwa tory.

Pełne wyjaśnienie:

Na rysunku widać element optyczny, w którym wiązka wchodząca z lewej strony zostaje podzielona na dwa oddzielne tory wyjściowe wychodzące ku górze i biegnące równolegle. To kluczowa cecha pryzmatu rozdzielającego: z jednej wiązki (i jednego obrazu wytworzonego przez obiektyw) powstają dwa tory obserwacyjne.

Dlatego poprawna jest odpowiedź "dwuokularowej nasadki mikroskopowej." W nasadce dwuokularowej (binokularowej) trzeba doprowadzić ten sam obraz do lewego i prawego okularu. Realizuje się to właśnie przez zastosowanie pryzmatu/układu pryzmatów rozdzielających wiązkę na dwa tory, dzięki czemu możliwa jest obserwacja oburęczna (oboma oczami) bez konieczności dwóch obiektywów.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • "aparatu fotograficznego." – w klasycznych aparatach lustrzanych (SLR) stosuje się pryzmat pentagonalny/pentamirror do przekierowania obrazu do wizjera i jego prawidłowej orientacji. Taki układ tworzy zasadniczo jeden tor optyczny do wizjera, a nie dwa równoległe tory wyjściowe.
  • "lunety pomiarowej." – w lunetach (także pomiarowych) spotyka się pryzmaty służące głównie do odwracania obrazu i "składania" toru optycznego (np. układy Porro lub dachowe). Nie jest to typowe miejsce, w którym wymagane byłoby rozdzielenie jednego obrazu na dwa równoległe tory obserwacji.
  • "jednookularowej nasadki mikroskopowej." – nasadka jednookularowa prowadzi obraz tylko do jednego okularu, więc nie ma potrzeby dzielenia wiązki na dwa niezależne wyjścia. Zastosowanie pryzmatu rozdzielającego byłoby tu zbędne (a dodatkowo powodowałoby straty światła).

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na schemacie widać dwa równoległe wyjścia z jednego wejścia, najczęściej chodzi o element rozdzielający (binokular, rozdział na kanały). Jeśli jest jedno wyjście i "zagięcie" toru – częściej jest to pryzmat przekierowujący/odwracający obraz.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Pryzmat rozdzielający dzieli jedną wiązkę światła na dwa (lub więcej) tory wyjściowe, zwykle przez odbicia wewnętrzne i częściowe przejście/odbicie na granicy optycznej. Stosuje się go tam, gdzie trzeba uzyskać dwa kanały obserwacji lub pomiaru z jednego źródła obrazu.
Najprostszy znak to dwa niezależne promienie wyjściowe wychodzące z elementu po jednym wejściu. Jeśli wyjścia są równoległe i "symetryczne", zwykle oznacza to rozdział wiązki. Gdy jest tylko jedno wyjście, częściej chodzi o przekierowanie lub odwrócenie obrazu.
Nasadka dwuokularowa musi doprowadzić ten sam obraz z obiektywu do dwóch okularów (lewego i prawego). Pryzmat rozdzielający tworzy dwa tory optyczne, dzięki czemu obserwator widzi obraz oboma oczami. Poprawia to komfort i zmniejsza zmęczenie wzroku podczas pracy.
Pryzmat pentagonalny w wizjerze aparatu SLR przede wszystkim przekierowuje tor optyczny i ustawia obraz "prosto", ale nie tworzy dwóch kanałów. Pryzmat rozdzielający ma zadanie podzielić jedną wiązkę na dwa tory wyjściowe, np. do dwóch okularów.
Zwykle nie w typowym torze wizjera lustrzanki. Tam stosuje się pryzmat pentagonalny/pentamirror do przekierowania obrazu do oka fotografa, co daje pojedynczy tor. Elementy rozdzielające mogą wystąpić w innych zastosowaniach (np. w pomiarach), ale nie odpowiadają schematowi dwóch równoległych wyjść do okularów.
W nasadce jednookularowej obraz ma trafić tylko do jednego okularu, więc nie ma potrzeby tworzenia drugiego toru. Dodanie rozdzielacza byłoby niecelowe, bo zmniejszyłoby jasność (część energii poszłaby w drugi tor) i zwiększyło liczbę elementów do justowania oraz czyszczenia.
W lunetach często spotyka się pryzmaty służące do odwrócenia obrazu i skrócenia (złożenia) toru optycznego, np. układy Porro lub dachowe. Ich celem jest ergonomia obserwacji i prawidłowa orientacja obrazu, a nie rozdział na dwa niezależne kanały obserwacyjne.
Typowe symptomy to trudność w zgraniu obrazów dla obu oczu, wrażenie "podwójnego" obrazu, zmęczenie wzroku i konieczność nienaturalnego ustawiania rozstawu okularów. W serwisie sprawdza się czystość pryzmatów, ich osadzenie oraz zgodność osi obu torów optycznych.
Jest kluczowa przy montażu i naprawie układów optycznych: pozwala dobrać właściwy element (np. rozdzielacz, pryzmat odwracający), przewidzieć kierunki wyjść wiązek oraz miejsca kolizji mechanicznych. Ułatwia też diagnostykę: zniekształcenia w jednym torze często wskazują konkretny element do kontroli.
Ćwicz rozpoznawanie funkcji pryzmatów na schematach promieni: przekierowanie, odwrócenie obrazu, rozdział wiązki. Ucz się "sygnałów" na rysunku (liczba wyjść, równoległość torów). Warto też znać zastosowania: mikroskop binokularowy = rozdział, lustrzanka SLR = przekierowanie do wizjera.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 64% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że pryzmat na schemacie rozdziela jedną wiązkę na dwa równoległe tory wyjściowe, kierowane do dwóch niezależnych okularów.

Źródła:

  • Wikipedia: Beam splitter (beam-splitting prism – ogólna zasada dzielenia wiązki), https://en.wikipedia.org/wiki/Beam_splitter (dostęp: 2026-04-02)
  • Wikipedia: Pentaprism (funkcja pryzmatu pentagonalnego w aparatach SLR – przekierowanie do wizjera, pojedynczy tor), https://en.wikipedia.org/wiki/Pentaprism (dostęp: 2026-04-02)
  • Wikipedia: Binocular microscope (idea toru dwuokularowego i rozdział obrazu na dwa okulary), https://en.wikipedia.org/wiki/Binocular_microscope (dostęp: 2026-04-02)

Materiały:

  • Podręczniki do optyki geometrycznej (rozdziały o pryzmatach i odbiciu wewnętrznym)
  • Instrukcje serwisowe/montażowe mikroskopów (część dotycząca nasadek dwuokularowych)
  • Atlasy/kompendia elementów optycznych: rodzaje pryzmatów i ich funkcje

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego