KWALIFIKACJA ELM3 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 18.
Przekaźnik czasowy z nastawą dwóch czasów realizuje funkcję A ustawioną potencjometrem konfiguracyjnym FUNC, której odpowiada diagram pracy przedstawiony na rysunku. Oznacza to realizację przez przekaźnik funkcji
Ilustracja przedstawia przekaźnik czasowy, który jest urządzeniem stosowanym w mechatronice do sterowania czasowego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Opóźnione wyłączenie oznacza, że po zaniku sygnału sterującego wyjście przekaźnika nie wyłącza się natychmiast, tylko pozostaje załączone jeszcze przez nastawiony czas, a dopiero potem przechodzi w stan wyłączenia. Funkcje opóźnionego załączenia i tryby cykliczne dają inny przebieg wyjścia w czasie.

Pełne wyjaśnienie:

Funkcja opóźnionego wyłączenia (często nazywana "zwłoką po zaniku") polega na tym, że wyjście przekaźnika pozostaje aktywne przez pewien czas po wyłączeniu lub zaniku sygnału na wejściu sterującym. W praktyce: wejście może zostać odłączone, a przekaźnik "podtrzymuje" stan wyjścia jeszcze przez nastawiony czas, po czym wyłącza.

Dlatego odpowiedź "opóźnionego wyłączenia." jest właściwa, jeżeli diagram pracy pokazuje, że:

  • wyjście jest załączone w reakcji na sygnał sterujący,
  • a następnie po zaniku sygnału sterującego wyjście utrzymuje się jeszcze przez określony odcinek czasu,
  • i dopiero po upływie tej zwłoki następuje wyłączenie.

Odpowiedź "opóźnionego załączenia." byłaby poprawna w sytuacji odwrotnej: gdy po pojawieniu się sygnału sterującego wyjście czeka nastawiony czas i dopiero potem się załącza, natomiast wyłącza się bez zwłoki (lub zgodnie z inną regułą).

Odpowiedzi z dopiskiem "cyklicznego" opisują tryby, w których wyjście przełącza się okresowo (impulsowanie) według dwóch czasów (np. czas załączenia i czas wyłączenia). W takich funkcjach na diagramie zwykle widać powtarzające się odcinki włącz/wyłącz, a nie jednorazowe podtrzymanie po zaniku sygnału.

Wskazówka egzaminacyjna: czytając diagram, najpierw ustal momenty zmiany wejścia, a potem sprawdź, co dzieje się z wyjściem po narastaniu oraz po opadaniu sygnału. To najszybciej rozróżnia "opóźnione załączenie" od "opóźnionego wyłączenia".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przekaźnik czasowy to element automatyki, który zmienia stan wyjścia z zadanym opóźnieniem lub według programu czasowego. Używa się go m.in. do zwłoki załączenia/wyłączenia, podtrzymania pracy urządzeń oraz realizacji prostych sekwencji w układach sterowania.
W opóźnionym wyłączeniu wyjście pozostaje załączone po zaniku sygnału sterującego jeszcze przez nastawiony czas. Dopiero po upływie tej zwłoki przekaźnik wyłącza wyjście. To tzw. "podtrzymanie po zaniku", przydatne np. dla dobiegów i wentylacji.
Opóźnione załączenie: po pojawieniu się sygnału na wejściu wyjście włącza się dopiero po upływie nastawionego czasu. Opóźnione wyłączenie: po zaniku sygnału wejściowego wyjście wyłącza się dopiero po upływie nastawionego czasu. Różnica dotyczy więc momentu, który jest "opóźniany".
Najpierw rozpoznaj, kiedy zmienia się stan wejścia sterującego (narastanie/opadanie). Potem sprawdź, jak reaguje wyjście: czy zwleka z włączeniem, czy podtrzymuje po wyłączeniu, czy pracuje okresowo. Zwracaj uwagę na odcinki "po zaniku" sygnału, bo często decydują o funkcji.
Funkcje cykliczne (impulsowe) są częste w przekaźnikach z dwoma czasami, bo pozwalają ustawić osobno czas stanu załączonego i wyłączonego. Na diagramie widać wtedy powtarzalne przełączanie wyjścia. W pytaniach egzaminacyjnych to typowy "dystraktor" mylący z jednorazową zwłoką.
Stosuje się je, gdy po zakończeniu sygnału sterującego urządzenie ma jeszcze pracować przez chwilę, np. wentylator chłodzenia, odciąg pyłów, smarowanie po zatrzymaniu, dobieg napędu lub opóźnione odpadanie stycznika w sekwencji wyłączania maszyny.
Najczęstsze błędy to mylenie "załączenia" z "wyłączeniem" na podstawie samej nazwy oraz nieuwzględnianie, co dzieje się z wyjściem po zaniku wejścia. Uczniowie często patrzą tylko na początek wykresu, pomijając fragment po wyłączeniu sygnału sterującego.
Nie. Dwa czasy mogą służyć także do funkcji niecyklicznych, np. gdy jeden czas dotyczy zwłoki, a drugi impulsu lub podtrzymania w określonym trybie. O tym, czy praca jest cykliczna, decyduje opis funkcji i diagram: cykliczność to powtarzalne włącz/wyłącz.
Pokrętło/ustawienie FUNC zwykle wybiera tryb pracy (rodzaj funkcji czasowej), np. opóźnione załączenie, opóźnione wyłączenie, impuls, cykl itp. Dopiero po wyborze funkcji ustawia się czasy. Na egzaminie ważne jest skojarzenie nazwy funkcji z jej przebiegiem.
Najczęściej w szafach sterowniczych maszyn i linii produkcyjnych: w obwodach styczników, wentylatorów, oświetlenia, sygnalizacji oraz prostych blokad czasowych. W mechatronice pomagają realizować sekwencje bez sterownika PLC, gdy logika jest prosta.
info

Statystycznie 36% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że funkcje opóźnionego załączenia i tryby cykliczne dają inny przebieg wyjścia w czasie.

Materiały:

  • Instrukcje użytkownika przekaźników czasowych (rozdziały: funkcje czasowe, diagramy przebiegów)
  • Podstawy automatyki przemysłowej: sygnały binarne i elementy wykonawcze
  • Ćwiczenia z czytania diagramów czasowych (wejście/wyjście/stan przekaźnika)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego