KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 2.
W zadaniach sterowniczych, realizowanych za pomocą sterownika PLC, do zapamiętania sygnałów impulsowych i przetwarzania ich w sygnały długotrwałe (włączanie z samopodtrzymaniem) stosuje się moduły
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Do zamiany krótkiego impulsu na stan podtrzymany (samopodtrzymanie) potrzebny jest element pamięci, który "zapamięta" informację o zadziałaniu. Taką funkcję spełniają przerzutniki (np. RS/SET-RESET). Komparatory tylko porównują wartości, timery odmierzają czas, a liczniki zliczają impulsy.

Pełne wyjaśnienie:

W sterownikach PLC często trzeba przetworzyć sygnał impulsowy (krótki, chwilowy) na sygnał długotrwały, czyli stan utrzymywany po zaniku impulsu. Klasycznym przykładem jest układ START/STOP, w którym naciśnięcie START ma uruchomić napęd i utrzymać jego pracę aż do spełnienia warunku wyłączenia (STOP, awaria, blokada).

Do takiego zadania potrzebny jest element logiki sekwencyjnej posiadający pamięć. W ujęciu funkcjonalnym jest to przerzutnik (najczęściej RS, czyli SET/RESET). Przerzutnik po podaniu impulsu na wejście ustawiające przechodzi w stan "1" i pozostaje w nim, dopóki nie pojawi się sygnał kasujący (RESET). Dzięki temu krótki impuls może wywołać trwałą zmianę stanu wyjścia.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Komparatory służą do porównywania wartości (np. większe/mniejsze/równe). Nie przechowują stanu zadziałania po zaniku impulsu, więc same nie realizują samopodtrzymania.
  • Funkcje czasowe (timery) wydłużają lub opóźniają sygnał, ale działają w oparciu o odmierzanie czasu. Bez dodatkowej logiki pamięci nie zapewniają typowego "zatrzasku" utrzymywanego aż do resetu warunkiem.
  • Liczniki zliczają impulsy (CTU/CTD) i przechodzą w stan wyjściowy po osiągnięciu nastawy, ale ich celem jest rejestracja liczby zdarzeń, nie utrzymanie stanu "włączone" po pojedynczym impulsie START.

W praktyce egzaminacyjnej warto kojarzyć hasła: impuls → pamięć → zatrzask (SET/RESET) → przerzutnik. Gdy celem jest "trwałe włączenie do czasu kasowania", odpowiedzią są elementy pamięci, a nie porównanie, czas ani zliczanie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Samopodtrzymanie to sposób utrzymania stanu "włączone" po krótkim sygnale START. Po zadziałaniu impulsu układ pamięci przechowuje informację o włączeniu i podtrzymuje wyjście aż do spełnienia warunku wyłączenia (np. STOP lub RESET).
Przerzutnik RS ma dwa wejścia: SET ustawia stan na 1, a RESET kasuje do 0. Po ustawieniu przerzutnik "pamięta" stan, więc wyjście pozostaje aktywne nawet wtedy, gdy sygnał SET był tylko impulsem.
Timer TON potrafi opóźnić załączenie i utrzymywać stan przez czas trwania warunku lub do upływu czasu, ale jego działanie jest oparte o odmierzanie. Sam "zatrzask" do czasu resetu warunkiem realizuje element pamięci (np. RS), a nie sam timer.
Licznik CTU zlicza impulsy i dopiero po osiągnięciu zadanej wartości zmienia stan wyjścia. To inny cel niż samopodtrzymanie po jednym impulsie. Da się budować logikę pośrednią, ale typową i najprostszą funkcją "zapamiętania włączenia" jest przerzutnik/zatrzask.
Zatrzask alarmu utrzymuje informację o wystąpieniu awarii, nawet jeśli sygnał z czujnika był chwilowy. Dzięki temu operator widzi alarm do czasu potwierdzenia i skasowania. To zwiększa bezpieczeństwo i ułatwia diagnostykę w utrzymaniu ruchu.
Sygnał impulsowy to sygnał krótkotrwały, który pojawia się na chwilę (np. naciśnięcie przycisku, zbocze z czujnika). Często jest zbyt krótki, by bezpośrednio sterować procesem, dlatego bywa zapamiętywany lub wydłużany odpowiednimi funkcjami w PLC.
Jeśli celem jest zliczenie liczby zdarzeń (np. sztuk, cykli, impulsów), używa się licznika. Jeśli celem jest zapamiętanie stanu po zdarzeniu (włączenie do czasu resetu), używa się przerzutnika/zatrzasku SET/RESET.
Komparator odpowiada na pytanie "czy A > B?" lub "czy A = B?". Nie przechowuje historii zadziałania i po zmianie warunków wynik porównania może zniknąć. Samopodtrzymanie wymaga elementu pamięci, który utrzyma stan mimo zaniku impulsu.
Typowe błędy to: brak warunku resetu (wyjście nie da się wyłączyć), użycie timera zamiast pamięci, oraz nieprawidłowe priorytety SET/RESET przy jednoczesnych sygnałach. Warto sprawdzać, co dzieje się przy zaniku START i przy aktywacji STOP.
Opanuj pojęcia: przerzutnik RS, SET/RESET, samopodtrzymanie, oraz odróżnianie od timerów i liczników. Zrób kilka ćwiczeń: START/STOP z podtrzymaniem, zatrzask alarmu, kasowanie warunkiem. To najczęstsze schematy w zadaniach PLC.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 47% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że do zamiany krótkiego impulsu na stan podtrzymany (samopodtrzymanie) potrzebny jest element pamięci, który "zapamięta" informację o zadziałaniu.

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages
  • Frank D. Petruzella, "Programmable Logic Controllers", McGraw-Hill Education, (rozdziały o podstawach PLC oraz funkcjach pamięci i logice sekwencyjnej)
  • Hugh Jack, "Automating Manufacturing Systems with PLCs", (rozdziały o logice drabinkowej i realizacji latch/seal-in)

Materiały:

  • Podstawy IEC 61131-3 (języki programowania PLC i pojęcie bloków funkcyjnych)
  • Rozdziały o logice sekwencyjnej: przerzutniki RS, zatrzaski i pamięć bistabilna
  • Ćwiczenia w LAD/FBD: realizacja samopodtrzymania, SET/RESET, porównanie z timerami TON/TOF i licznikami CTU/CTD

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego