Przesunięcie pryzmatyczne (składowa pryzmatyczna) w soczewkach okularowych pojawia się m.in. wtedy, gdy punkt patrzenia przechodzi przez obszar soczewki oddalony od jej centrum optycznego albo gdy soczewka jest nieprawidłowo zdecentrowana w oprawie. W praktyce oznacza to, że soczewka może "działać jak pryzmat", zmieniając kierunek biegu promieni i powodując dolegliwości (np. dwojenie, astenopia), jeśli wartość pryzmy jest niezamierzona.
Do wyznaczania takiej składowej używa się frontofokometru (często spotykane nazwy: lensometr/dioptromierz). Jest to podstawowy przyrząd w pracowni optycznej do kontroli parametrów soczewek okularowych: mocy sferycznej, cylindrycznej, osi cylindra, a także do oceny centrowania i odczytu/wyznaczania składowej pryzmatycznej na odpowiednich skalach/układach celowniczych.
Pozostałe przyrządy nie służą do tego celu:
- pupilometr mierzy odległość źrenic (PD) i/lub wysokości montażowe, czyli dane do wykonania okularów, ale nie mierzy pryzmy soczewki.
- oftalmometr (keratometr) służy do pomiaru krzywizny przedniej powierzchni rogówki i oceny astygmatyzmu rogówkowego; dotyczy oka, a nie bezpośrednio parametrów pryzmatycznych soczewki okularowej.
- sferometr służy do pomiaru krzywizny powierzchni (np. soczewek, elementów optycznych), co może pośrednio wiązać się z mocą, ale nie jest standardowym narzędziem do wyznaczania przesunięcia pryzmatycznego w gotowych soczewkach okularowych.
Na egzaminie warto zapamiętać prostą regułę: jeśli pytanie dotyczy kontroli gotowej soczewki okularowej (moc, oś cylindra, pryzma, centrowanie) – najczęściej właściwym przyrządem jest frontofokometr.
