KWALIFIKACJA EKA3 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 1.
Rozmieszczenie materiałów archiwalnych w zespole, w którym do budowy schematu struktury wykorzystano schemat organizacyjny aktotwórcy, to układ
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Układ strukturalno-rzeczowy stosuje się wtedy, gdy schemat struktury zespołu buduje się, odwołując do struktury organizacyjnej aktotwórcy, a następnie porządkuje materiały według spraw/tematów w obrębie tej struktury. Pozostałe nazwy nie oddają połączenia kryterium struktury i treści akt.

Pełne wyjaśnienie:

W archiwistyce układ materiałów archiwalnych określa, według jakiego klucza porządkuje się jednostki w obrębie zespołu (np. według struktury instytucji, według funkcji, według tematów/spraw).

Jeżeli schemat struktury zespołu został zbudowany z wykorzystaniem schematu organizacyjnego aktotwórcy, oznacza to, że punktem odniesienia jest podział organizacyjny (np. komórki, wydziały, referaty). Gdy jednocześnie w ramach tak odtworzonej struktury uwzględnia się jeszcze kryterium merytoryczne (rzeczowe) porządkowania akt, właściwym określeniem jest układ strukturalno-rzeczowy.

  • Odpowiedź "strukturalno-rzeczowy" jest poprawna, bo łączy dwa elementy: strukturę (wynikającą z organizacji aktotwórcy) oraz rzeczowość (czyli układ według spraw/tematów w ramach tej struktury).
  • Odpowiedź "rzeczywisty" bywa rozumiana jako odzwierciedlenie faktycznego narastania lub pierwotnego ułożenia akt, ale nie wskazuje wprost na budowanie schematu na podstawie organizacji aktotwórcy.
  • Odpowiedź "funkcyjny" koncentruje się na zadaniach/funkcjach pełnionych przez aktotwórcę. Sam fakt użycia schematu organizacyjnego sugeruje klucz strukturalny, a nie wyłącznie funkcjonalny.
  • Odpowiedź "schematyczno-organizacyjny" brzmi jak opis związany z organizacją, ale nie jest równoważna pojęciu układu, który łączy kryterium struktury z kryterium rzeczowym.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się informacja o "schemacie organizacyjnym aktotwórcy", szukaj odpowiedzi zawierającej komponent strukturalny. Jeśli dodatkowo mowa o rozmieszczeniu akt w obrębie tej struktury według treści spraw, dochodzi komponent rzeczowy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Aktotwórca to podmiot (np. urząd, firma, organizacja), który w toku swojej działalności wytworzył i zgromadził dokumentację. Wiedza o aktotwórcy pomaga zrozumieć, dlaczego akta mają określoną strukturę i jak je logicznie uporządkować w zespole.
To sposób porządkowania, w którym podstawą jest struktura organizacyjna aktotwórcy (np. komórki organizacyjne), a w ramach tej struktury akta układa się dodatkowo według kryterium rzeczowego, czyli spraw/tematów. Łączy więc "kto wytworzył" i "czego dotyczy".
Szukaj sformułowań typu "schemat organizacyjny", "struktura aktotwórcy", "komórki organizacyjne", "wydziały". To sygnały, że porządkowanie odnosi się do budowy instytucji, a nie wyłącznie do tematów lub funkcji. Wtedy w odpowiedzi zwykle występuje człon "strukturalny".
Ponieważ odzwierciedla, jak instytucja była zorganizowana w czasie wytwarzania dokumentacji. Dzięki temu można logicznie odtworzyć serie i podserie, przypisać dokumenty do właściwych części zespołu i ułatwić późniejsze wyszukiwanie dokumentów przez użytkowników archiwum.
Układ rzeczowy porządkuje akta głównie według tematów/spraw, niezależnie od tego, która komórka je wytworzyła. Układ strukturalno-rzeczowy najpierw opiera się na strukturze organizacyjnej aktotwórcy, a dopiero w jej ramach stosuje podział rzeczowy. To subtelna, ale istotna różnica w logice porządku.
Nie zawsze. Układ funkcyjny odnosi się do zadań i funkcji realizowanych przez aktotwórcę (np. kadry, finanse, administracja), a niekoniecznie do formalnej struktury organizacyjnej. Schemat organizacyjny może pomagać, ale w pytaniach egzaminacyjnych "schemat organizacyjny" najczęściej wskazuje na kryterium strukturalne.
Stosuje się go szczególnie wtedy, gdy dokumentacja jest ściśle związana z pracą konkretnych komórek organizacyjnych, a odtworzenie tej struktury poprawia orientację w zespole. Jest to przydatne w zespołach urzędowych lub w dużych organizacjach o czytelnym podziale kompetencji.
Najczęstsze błędy to: wybieranie odpowiedzi sugerującej się pojedynczym słowem ("organizacyjny" → wybór nazwy brzmiącej podobnie), mylenie układu funkcjonalnego z organizacyjnym oraz pomijanie informacji o tym, z czego zbudowano schemat struktury zespołu. Pomaga analiza: struktura vs temat vs funkcja.
To działania prowadzące do logicznego ułożenia jednostek archiwalnych i nadania im spójnej struktury (serie, podserie), aby zapewnić kontrolę nad zasobem i możliwość sprawnego wyszukiwania. Obejmuje m.in. przyjęcie kryterium układu, uporządkowanie, opis oraz powiązanie z ewidencją.
Warto zrobić tabelę porównawczą układów (strukturalny, rzeczowy, funkcyjny i ich kombinacje) oraz dopasowywać je do krótkich opisów sytuacji. Ćwicz rozpoznawanie słów-kluczy w treści pytania (np. "schemat organizacyjny", "funkcje", "tematy/sprawy") i rozwiązuj testy z uzasadnieniem wyboru.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 59% zdających egzamin. średnie

Według specjalistów z branży: "Pozostałe nazwy nie oddają połączenia kryterium struktury i treści akt."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z metodyki archiwalnej (porządkowanie, klasyfikacja, układ zespołów)
  • Materiały dydaktyczne szkół policealnych/branżowych dla kierunku technik archiwista
  • Słowniki i leksykony terminologii archiwalnej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego