KWALIFIKACJA GIW6 - CZERWIEC 2022

PYTANIE NR 39.
Różnorodne formy erozyjne w piaskowcach ciosowych górnej kredy możemy obserwować
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Park Narodowy Gór Stołowych słynie z rozległych wychodni piaskowców ciosowych oraz rozwiniętych form rzeźby skalnej powstałych w wyniku wietrzenia i erozji (m.in. labiryntów, baszt i progów). Pozostałe wymienione parki kojarzą się z inną litologią i innymi typami rzeźby.

Pełne wyjaśnienie:

Poprawna jest odpowiedź "w Parku Narodowym Gór Stołowych", ponieważ to właśnie Góry Stołowe są w Polsce klasycznym obszarem rozwoju rzeźby w piaskowcach ciosowych: występują tam liczne wychodnie, rozbudowane systemy spękań i bloków, a także bardzo charakterystyczne formy wietrzeniowo-erozyjne. W takich skałach, dzięki ich budowie i spękaniu, mogą powstawać labirynty skalne, ambony, baszty i progi, co jest istotą pytania o "różnorodne formy erozyjne".

Dlaczego pozostałe propozycje nie pasują do treści pytania?

  • "w Słowińskim Parku Narodowym" – obszar ten jest znany przede wszystkim z ruchomych wydm i procesów eolicznych zachodzących w osadach piaszczystych. To zupełnie inny typ środowiska i materiału geologicznego niż zwięzłe piaskowce ciosowe opisywane w pytaniu.
  • "w Karkonoskim Parku Narodowym" – Karkonosze kojarzą się głównie ze skałami krystalicznymi (twarde skały magmowe i metamorficzne) oraz formami rzeźby typowymi dla gór wysokich, w tym zróżnicowaniem wynikającym z budowy masywu. Nie jest to sztandarowy przykład form w piaskowcach ciosowych górnej kredy.
  • "w Ojcowskim Parku Narodowym" – Ojcowski PN jest znany z rzeźby krasowej w skałach węglanowych (m.in. jaskinie, ostańce), czyli z procesów rozpuszczania, a nie z form rozwiniętych w piaskowcach ciosowych.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się jednocześnie litologia ("piaskowce ciosowe") i wiek ("górna kreda"), najpierw dopasuj region kraju, w którym takie skały budują krajobraz, a dopiero potem wybieraj park narodowy. To ogranicza ryzyko wyboru odpowiedzi na podstawie samego skojarzenia z "ładnymi skałkami".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Piaskowce ciosowe to zwięzłe piaskowce o wyraźnych spękaniach, które dzielą skałę na bloki. Wietrzenie i erozja łatwiej "pracują" wzdłuż spękań, dlatego powstają ściany, baszty i labirynty. To częsty motyw w zadaniach z geologii regionalnej.
Najbardziej klasycznym obszarem są Góry Stołowe, objęte Parkiem Narodowym Gór Stołowych. To miejsce kojarzone z rozległymi wychodniami piaskowców i rzeźbą skałkową. Na egzaminie często łączy się to z rozpoznaniem parku na podstawie litologii.
Słowiński Park Narodowy jest przede wszystkim przykładem krajobrazu wydmowego i procesów eolicznych w luźnych piaskach. To nie są zwięzłe skały typu piaskowiec ciosowy, tylko osady piaszczyste. W pytaniach łatwo pomylić "erozję" z "piaskiem", ignorując rodzaj podłoża.
Ojcowski Park Narodowy jest znany z rzeźby krasowej w skałach węglanowych: jaskiń, dolin krasowych i ostańców. To efekt rozpuszczania, a nie typowych form wietrzeniowo-erozyjnych w piaskowcach ciosowych. Na egzaminie pomaga reguła: Ojców = kras = wapienie.
Typowe są labirynty skalne, ambony, baszty, progi i ściany skalne, często powiązane z układem spękań. W praktyce terenowej geolog opisuje ich kształt, orientację spękań i stopień zwietrzenia. W pytaniach testowych te formy sugerują piaskowiec o wyraźnym "ciosie".
"Górna kreda" to jednostka czasu geologicznego w mezozoiku, która wskazuje na wiek skał. W testach to ważna podpowiedź regionalna: część polskich piaskowców i margli ma właśnie wiek kredowy. Najpierw rozpoznaj wiek i litologię, dopiero potem dopasuj region i park.
W terenie pomocne są cechy makroskopowe: piaskowiec bywa ziarnisty, często warstwowany, zwykle nie reaguje burzliwie z rozcieńczonym kwasem. Wapień często reaguje, a rzeźba krasowa sprzyja jaskiniom i żłobkom. Uwaga: to wskazówki ogólne, nie zastępują dokumentacji.
Najczęstsze jest wybieranie "znanej" nazwy parku zamiast sprawdzenia litologii, oraz mylenie różnych procesów (kras, eoliczne, glacjalne) pod wspólnym hasłem "erozja". Pomaga strategia: wypisz w głowie typ skał dla każdej odpowiedzi i eliminuj niezgodne.
W Karkonoszach też obserwuje się ciekawe formy rzeźby, ale wynikają one zwykle z innej budowy geologicznej i innych procesów niż w piaskowcach ciosowych. Dlatego w zadaniach, gdzie kluczowe są piaskowce kredowe, Karkonosze są typową odpowiedzią odciągającą uwagę.
Skuteczna metoda to fiszki lub tabela: park narodowy → dominujące skały → typ rzeźby. Ucz się parami (np. kras–wapienie, wydmy–piaski eoliczne, piaskowce ciosowe–skałki). Potem rozwiązuj testy, bo egzamin często sprawdza takie dopasowania.
info

Statystycznie 47% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Park Narodowy Gór Stołowych słynie z rozległych wychodni piaskowców ciosowych oraz rozwiniętych form rzeźby skalnej powstałych w wyniku wietrzenia i erozji (m.in. labiryntów, baszt i progów)."

Źródła:

  • Park Narodowy Gór Stołowych – oficjalna strona: zakładki/informacje o geologii i budowie geologicznej parku (pngs.com.pl) – dostęp 2026-03-01
  • Wikipedia (PL) – "Góry Stołowe" (informacje o piaskowcach kredowych i rzeźbie) https://pl.wikipedia.org/wiki/G%C3%B3ry_Sto%C5%82owe – dostęp 2026-03-01
  • Wikipedia (PL) – "Park Narodowy Gór Stołowych" (opis walorów geologicznych i rzeźby) https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_Narodowy_G%C3%B3r_Sto%C5%82owych – dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • podręczniki do geologii regionalnej Polski (rozdziały o Sudetach i Górach Stołowych)
  • materiały dydaktyczne z geomorfologii i procesów wietrzenia/erozji
  • opracowania i przewodniki geoturystyczne dotyczące Gór Stołowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego