KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 6.
Roztwór koloidalny powstaje po rozpuszczeniu w wodzie
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Roztwór koloidalny tworzą substancje wielkocząsteczkowe (np. białka), dające cząstki w zakresie koloidalnym. Targezyna to białko srebra (argentum proteinicum), więc po rozproszeniu w wodzie powstaje układ koloidalny. Rywanol, mocznik i glukoza są małocząsteczkowe i tworzą roztwory prawdziwe.

Pełne wyjaśnienie:

Roztwory dzieli się m.in. na roztwory prawdziwe (molekularne) oraz roztwory koloidalne. Kluczowe kryterium to wielkość cząstek fazy rozproszonej: w roztworach prawdziwych są to cząsteczki/jony o rozmiarach poniżej zakresu koloidalnego, natomiast w koloidach cząstki są większe (typowo 1–1000 nm) i tworzą układ dyspersyjny.

Odpowiedź "targezyny" jest poprawna, ponieważ targezyna (argentum proteinicum, czyli białko srebra) ma charakter wielkocząsteczkowy związany z nośnikiem białkowym. Po kontakcie z wodą nie daje wyłącznie jednorodnego roztworu molekularnego jak małe związki, lecz może tworzyć układ koloidalny (sol/roztwór koloidalny), wykazujący typowe cechy koloidów (np. opalescencję, efekt Tyndalla, skłonność do koagulacji w obecności elektrolitów).

Pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe z powodów wynikających z budowy cząsteczek:

  • "rywanolu" – rywanol (etakrydyna) to związek małocząsteczkowy; po rozpuszczeniu w wodzie tworzy roztwór prawdziwy, a nie koloid. Częstą pułapką jest utożsamianie go z targezyną tylko dlatego, że oba mogą być kojarzone jako środki odkażające.
  • "mocznika" – mocznik to mała cząsteczka organiczna, dobrze rozpuszczalna w wodzie; powstaje roztwór molekularny (prawdziwy), bez cząstek w zakresie koloidalnym.
  • "glukozy" – glukoza (monosacharyd) również jest małocząsteczkowa; w wodzie tworzy jednorodny roztwór prawdziwy, typowy dla związków o niewielkiej masie cząsteczkowej.

W nauce do egzaminu pomaga prosta zasada: białka, polisacharydy i inne makrocząsteczki częściej tworzą koloidy, natomiast sole, cukry proste i małe związki organiczne dają roztwory prawdziwe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Roztwór koloidalny to układ dyspersyjny, w którym cząstki fazy rozproszonej są większe niż cząsteczki w roztworze prawdziwym, ale nadal na tyle małe, że nie tworzą typowej zawiesiny. W praktyce daje to cechy takie jak opalescencja i efekt Tyndalla.
Najprościej patrzeć na charakter substancji: małe cząsteczki (np. mocznik, glukoza) zwykle tworzą roztwory prawdziwe, a makrocząsteczki (np. białka) częściej tworzą koloidy. Jeśli w nazwie/charakterystyce pojawia się białko lub polimer, rośnie szansa na układ koloidalny.
Targezyna jest związana z frakcją białkową (białko srebra), czyli składnikiem wielkocząsteczkowym. Takie cząstki nie zawsze rozpraszają się w wodzie wyłącznie na poziomie pojedynczych cząsteczek, lecz mogą tworzyć cząstki w zakresie koloidalnym, typowe dla koloidów białkowych.
Nie, to różne substancje. Rywanol (etakrydyna) jest związkiem małocząsteczkowym, który po rozpuszczeniu w wodzie daje roztwór prawdziwy. Targezyna jest związana z białkiem (argentum proteinicum), dlatego jej zachowanie w wodzie jest odmienne i może prowadzić do układu koloidalnego.
Typowe wskazówki to opalescencja (lekka "mętność" przy przechodzeniu światła) oraz efekt Tyndalla, czyli rozpraszanie wiązki światła w układzie. Koloidy mogą też wykazywać większą wrażliwość na elektrolity (ryzyko koagulacji) niż roztwory prawdziwe.
Glukoza jest małą cząsteczką (monosacharydem), która rozpuszcza się na poziomie molekularnym, tworząc jednorodny roztwór prawdziwy. Nie tworzy cząstek o rozmiarach typowych dla koloidów, dlatego nie oczekuje się cech takich jak efekt Tyndalla wynikający z rozpraszania na cząstkach koloidalnych.
Mocznik ma niewielką masę cząsteczkową i bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie, tworząc układ jednorodny na poziomie cząsteczek. Brakuje tu cząstek w zakresie koloidalnym, więc roztwór nie ma typowych właściwości koloidów (np. rozpraszania światła na większych cząstkach).
Ma to znaczenie m.in. przy doborze sposobu oczyszczania i stabilizacji, bo koloidy mogą koagulować pod wpływem elektrolitów i zachowywać się inaczej w filtracji niż roztwory prawdziwe. W praktyce wpływa to na wygląd preparatu, trwałość oraz dobór pomocniczych składników stabilizujących.
Najczęstszy błąd to wybieranie odpowiedzi "po skojarzeniu" (np. że każdy antyseptyk zachowuje się podobnie), a nie po budowie cząsteczki. Druga pułapka to pomijanie kryterium wielkości cząstek i traktowanie każdego rozpuszczenia jako powstania roztworu prawdziwego.
Przygotuj krótką tabelę: roztwór prawdziwy vs koloid vs zawiesina (wielkość cząstek, wygląd, zachowanie w świetle). Ucz się na przykładach surowców: cukry i małe związki organiczne zwykle dają roztwory prawdziwe, a białka i polimery – układy koloidalne.
info

Statystycznie 46% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Roztwór koloidalny tworzą substancje wielkocząsteczkowe (np. białka), dające cząstki w zakresie koloidalnym."

Źródła:

  • IUPAC Compendium of Chemical Terminology (Gold Book), hasło "colloid" – https://goldbook.iupac.org/terms/view/C01174 (dostęp: 2026-03-02)
  • Encyclopaedia Britannica, artykuł "Colloid" – https://www.britannica.com/science/colloid (dostęp: 2026-03-02)
  • PubChem (NIH/NLM), rekord substancji "Urea" – https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Urea (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręcznik z chemii fizycznej/chemii koloidów (rozdział: układy dyspersyjne)
  • Skrypt z chemii farmaceutycznej (charakterystyka surowców i ich roztworów)
  • Notatki do egzaminu: tabela porównawcza roztwór prawdziwy vs koloid vs zawiesina

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego