KWALIFIKACJA MEC8 - TEST WIEDZY NR 4

PYTANIE NR 20.
Rozważ następującą tabelę zawierającą dane techniczne elementu maszyny:
Parametr Wartość
Średnica 10 mm
Długość 50 mm
Tolerancja ±0.05 mm

Na podstawie powyższych danych, jaki jest maksymalny dopuszczalny wymiar długości elementu?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Maksymalny dopuszczalny wymiar otrzymuje się przez dodanie dodatniej odchyłki tolerancji do wymiaru nominalnego. Dla długości 50 mm i tolerancji ±0,05 mm granica górna wynosi 50 + 0,05 = 50,05 mm. Wartość 49,95 mm to granica dolna, a 50 mm to nominał.

Pełne wyjaśnienie:

W tabeli podano długość nominalną elementu: 50 mm oraz tolerancję symetryczną ±0,05 mm. Zapis "±" oznacza, że rzeczywisty wymiar może się odchylić od nominału zarówno w stronę większą, jak i mniejszą o tę samą wartość.

Aby wyznaczyć maksymalny dopuszczalny wymiar długości (górną granicę), do wartości nominalnej dodaje się dodatnią część tolerancji:

50 mm + 0,05 mm = 50,05 mm

Dlatego odpowiedź "50.05 mm" wskazuje poprawną granicę górną (w polskim zapisie dziesiętnym zwykle 50,05 mm).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "49.95 mm" odpowiada minimalnemu dopuszczalnemu wymiarowi (granica dolna): 50 − 0,05 = 49,95 mm. To częsty błąd znaku, gdy uczeń myli maksimum z minimum.
  • "50 mm" to wyłącznie wymiar nominalny. Nominał nie uwzględnia tolerancji, więc nie jest odpowiedzią na pytanie o wartość maksymalną.
  • "50.5 mm" oznaczałoby tolerancję ±0,5 mm albo błędne przesunięcie przecinka. Taki wynik jest dziesięciokrotnie większy od dopuszczalnej odchyłki 0,05 mm, więc wykracza poza podane wymagania.

W praktyce (montaż i obsługa maszyn) takie obliczenie pozwala szybko określić, czy zmierzona długość detalu mieści się w granicach, zanim element trafi do montażu. Warto też pamiętać, że im mniejsza tolerancja, tym większe wymagania co do metody pomiaru i dokładności przyrządu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tolerancja ±0,05 mm oznacza, że długość rzeczywista może być zarówno większa, jak i mniejsza od wymiaru nominalnego o maksymalnie 0,05 mm. Innymi słowy dopuszczalny jest przedział od wartości nominalnej minus 0,05 mm do wartości nominalnej plus 0,05 mm.
Maksimum liczy się jako: wymiar nominalny + wartość tolerancji. Dla 50 mm i ±0,05 mm jest to 50 + 0,05 = 50,05 mm. To tzw. górna granica wymiaru, używana przy ocenie, czy detal nie jest "za długi".
Minimum liczy się jako: wymiar nominalny − wartość tolerancji. Dla 50 mm i ±0,05 mm otrzymasz 50 − 0,05 = 49,95 mm. To dolna granica, przydatna gdy sprawdzasz, czy element nie jest "za krótki" i czy nadaje się do montażu.
50 mm to tylko wymiar nominalny, czyli wartość docelowa z rysunku. Pytanie dotyczy jednak maksymalnej wartości dopuszczalnej, a ta musi uwzględniać tolerancję. Przy ±0,05 mm można przekroczyć nominał do 50,05 mm, więc 50 mm nie jest maksimum.
To zależy od zapisu w dokumentacji. W tym typie zadania szkolnego tolerancja jest podana jako parametr dla rozważanego wymiaru, a pytanie wskazuje, że chodzi o długość. W praktyce tolerancje mogą być osobne dla długości i średnicy albo wynikać z rysunku technicznego.
Przy tolerancji 0,05 mm zwykle stosuje się suwmiarkę o odpowiedniej dokładności lub, gdy wymagania są ostrzejsze i liczy się powtarzalność, inne przyrządy warsztatowe. Kluczowe jest, by nie "pracować na granicy" możliwości przyrządu i zadbać o prawidłowy odczyt.
Najczęstszy powód to pomylenie pojęć maksimum i minimum oraz automatyczne użycie odejmowania. Pomaga zapamiętanie: dla maksimum "idę w górę" (dodaję tolerancję), a dla minimum "idę w dół" (odejmuję). Warto też rysować przedział liczbowy.
Tolerancja symetryczna oznacza, że dopuszczalne odchyłki są takie same w obie strony od nominału. Zapis ±0,05 mówi wprost: +0,05 mm oraz −0,05 mm. Przeciwieństwem jest tolerancja jednostronna, gdzie dopuszcza się odchyłkę tylko w jedną stronę.
Wykonaj szybki test sensowności: tolerancja 0,05 mm to pięć setnych milimetra, czyli bardzo mało. Jeśli po obliczeniu wychodzi 0,5 mm lub 5 mm, to prawdopodobnie przesunąłeś przecinek. Porównaj rząd wielkości i przelicz w myślach ułamki dziesiętne.
Wymiary graniczne liczy się podczas kontroli jakości po obróbce oraz przed montażem, aby ocenić, czy element będzie pasował do współpracujących części. Pozwala to uniknąć problemów typu brak możliwości złożenia zespołu, nadmierne tarcie lub luz wynikający z przekroczenia dopuszczalnych odchyłek.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 73% zdających egzamin. średnio łatwe

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że maksymalny dopuszczalny wymiar otrzymuje się przez dodanie dodatniej odchyłki tolerancji do wymiaru nominalnego.

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, "Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits", zakres: pojęcia tolerancji i odchyłek
  • ISO 14405-1:2016, "Geometrical product specifications (GPS) — Dimensional tolerancing — Part 1: Linear sizes", zakres: tolerowanie wymiarów liniowych

Materiały:

  • Podręczniki z metrologii warsztatowej (tolerancje, odchyłki, pomiary długości)
  • Materiały dydaktyczne o wymiarowaniu i tolerowaniu w rysunku technicznym
  • Instrukcje użytkowania suwmiarki i mikrometru (zasady odczytu i błędy pomiaru)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego