KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 15.
Rysunek przedstawia fragment algorytmu sterowania, przedstawionego za pomocą grafu sekwencji. Wskaż przebieg sygnału na wyjściu Q1 sterownika po wykonaniu przez program działań w krokach 2 i 3, jeżeli na wykresach czas 0 s oznacza początek kroku 2.
Ilustracja przedstawia fragment algorytmu sterowania w formie grafu sekwencji, który jest częścią egzaminu zawodowego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawny jest wykres "D", ponieważ odpowiada sekwencji działań w krokach 2 i 3: od chwili 0 s (start kroku 2) sygnał na Q1 zmienia stan po 2 s na 0, a następnie – po przejściu do kroku 3 i załączeniu cewki – po 1 s ponownie przechodzi w stan 1. Pozostałe wykresy nie zachowują tych dwóch zmian w czasie.

Pełne wyjaśnienie:

W grafie sekwencji (SFC/GRAFCET) kluczowe jest to, że działania przypisane do kroku obowiązują w czasie jego aktywności, a przejście do kolejnego kroku może zmienić, podtrzymać albo zakończyć wpływ na dane wyjście. W tym zadaniu oś czasu jest zdefiniowana jednoznacznie: 0 s to początek kroku 2. Następnie trzeba przełożyć działania z kroków 2 i 3 na przebieg sygnału Q1.

Jeżeli po analizie kroków 2 i 3 otrzymujemy informację, że:

  • po 2 sekundach sygnał na wyjściu Q1 opada do zera,
  • a potem, po zdarzeniu w kroku 3 (opisanym jako załączenie cewki), po 1 sekundzie sygnał na Q1 ponownie wzrasta,

to jedynym poprawnym wyborem jest taki wykres, który pokazuje dokładnie te dwie zmiany w poprawnych chwilach czasowych względem 0 s. Tę zgodność spełnia odpowiedź "wykres D".

Dlaczego pozostałe wykresy są błędne? W typowych dystraktorach pojawiają się cztery rodzaje pomyłek:

  • Zły moment pierwszej zmiany – wykres pokazuje spadek Q1 wcześniej lub później niż po 2 s.
  • Brak spadku do zera – wykres utrzymuje stan wysoki, jakby krok 2 w ogóle nie wyłączał Q1.
  • Zły moment ponownego wzrostu – wykres pokazuje narastanie nie po 1 s od zdarzenia w kroku 3, tylko natychmiast albo z inną zwłoką.
  • Odwrócona logika timera – student myli opóźnienie załączenia z opóźnieniem wyłączenia i rysuje przebieg "lustrzany" w czasie.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze wykonuj analizę w dwóch etapach: (1) zaznacz na osi czasu granice kroków oraz czasy z timerów, (2) dopiero potem rysuj stany 0/1 wyjścia Q1 jako odcinki stałe między zdarzeniami. To ogranicza ryzyko wyboru wykresu "na oko".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Graf sekwencji (SFC/GRAFCET) to sposób opisu programu jako kroków i przejść. Aktywny krok uruchamia przypisane działania (np. ustawienie wyjścia, uruchomienie timera), a przejście następuje po spełnieniu warunku.
Najpierw ustal, kiedy aktywny jest krok 2, a kiedy krok 3, oraz jakie działania dotyczą Q1. Potem narysuj oś czasu i nanieś chwile zmian (np. po 2 s spadek, po 1 s wzrost). Między zmianami sygnał jest stały (0 albo 1).
To punkt odniesienia do odczytu wykresów. Dzięki temu wszystkie opóźnienia i czasy z timerów liczysz od startu kroku 2, a nie od uruchomienia całego programu. Pomaga to jednoznacznie porównać odpowiedzi w postaci wykresów czasowych.
Najczęstsze pomyłki to: nieuwzględnienie, że zmiana stanu następuje dopiero po czasie timera, mylenie opóźnienia załączenia z wyłączeniem, rysowanie "ciągłego" sygnału mimo zmiany kroku oraz liczenie czasu od złego momentu (np. od przejścia zamiast od startu kroku).
Nie zawsze. To zależy od tego, jak zdefiniowano działania w SFC: wyjście może być ustawiane tylko w czasie kroku, może być resetowane w następnym kroku albo podtrzymywane przez logikę programu. Dlatego trzeba czytać, co dokładnie robi program w kolejnych krokach.
Stan wyjścia zmienia się wtedy, gdy wykona się działanie wpływające na to wyjście (np. SET/RESET, przypisanie wartości) albo gdy zadziała element czasowy/warunek powodujący taką akcję. W praktyce analizuje się to na granicach kroków i w momentach upływu zadanych czasów.
Opóźnienie załączenia oznacza, że po pojawieniu się warunku sygnał przechodzi na "1" dopiero po czasie T. Opóźnienie wyłączenia oznacza, że po zaniku warunku sygnał pozostaje "1" jeszcze przez czas T, a dopiero potem spada do "0". To widać po tym, kiedy następuje zbocze.
Najczęściej chodzi o wysterowanie elementu wykonawczego (np. przekaźnika/stycznika/zaworu) przypisanego do wyjścia. W zadaniach egzaminacyjnych "cewka" bywa skrótem myślowym: istotne jest, że po jej aktywacji program może powodować zmianę stanu Q1 natychmiast lub po zadanej zwłoce.
Porównaj kolejno: (1) stan początkowy Q1 w chwili 0 s, (2) pierwszą zmianę w czasie (np. po 2 s), (3) drugą zmianę (np. po 1 s od zdarzenia w kroku 3). Jeśli wykres ma dodatkowe zbocza albo inne czasy, to nie pasuje do sekwencji.
Ćwicz na krótkich przykładach: wyjścia, timery i warunki przejść. Zawsze rysuj oś czasu i zapisuj momenty zmian stanów. Dobrą praktyką jest symulacja w środowisku PLC lub ręczna "tabela zdarzeń" krok po kroku, aby nie zgadywać z wykresów.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 63% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Pozostałe wykresy nie zachowują tych dwóch zmian w czasie."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers – Part 3: Programming languages (rozdziały dot. SFC)
  • IEC 60848, Specification language GRAFCET for sequential function charts (standard opisujący GRAFCET)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z programowania PLC (SFC/GRAFCET) dla technika mechatronika
  • Dokumentacja/poradniki producentów PLC dotyczące języka SFC i timerów
  • Ćwiczenia laboratoryjne: tworzenie i analiza wykresów czasowych wyjść PLC

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego