Kwalifikacje w Zawodzie - Testy zawodowe online | Egzaminy Zawodowe

KWALIFIKACJA MEP3 - PAŹDZIERNIK 2013



PYTANIE NR 35.
Soczewki o małej liczbie Abbego mają
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Mała liczba Abbego oznacza silną dyspersję materiału (współczynnik załamania mocniej zależy od długości fali). To powoduje większą różnicę ogniskowych dla barw, więc rośnie aberracja chromatyczna. Dlatego poprawne jest połączenie: duża dyspersja i duża aberracja chromatyczna.

Pełne wyjaśnienie:

Liczba Abbego (często oznaczana jako V) jest parametrem opisującym dyspersję materiału optycznego, czyli to, jak silnie zmienia się współczynnik załamania wraz z długością fali światła. W praktyce: im mniejsza liczba Abbego, tym większa dyspersja – barwy (różne długości fali) "załamują się" bardziej nierówno.

Soczewka wykonana z materiału o dużej dyspersji będzie ogniskować światło różnych barw w różnych odległościach od soczewki. Skutkiem są kolorowe obwódki na kontrastowych krawędziach obrazu i spadek ostrości, czyli aberracja chromatyczna. Z tego powodu zestaw cech "duża dyspersja" oraz "duża aberracja chromatyczna" jest logicznie spójny z małą liczbą Abbego.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "małą aberrację chromatyczną, małą dyspersję" – mała dyspersja odpowiada raczej większej liczbie Abbego i sprzyja mniejszemu chromatyzmowi, więc nie pasuje do warunku "mała liczba Abbego".
  • "małą aberrację chromatyczną, dużą dyspersję" – duża dyspersja zwykle zwiększa rozjechanie ogniskowych dla barw, więc trudno jednocześnie utrzymać małą aberrację chromatyczną bez dodatkowej korekcji układowej (np. achromatu). Pytanie dotyczy cech soczewek/materiału wprost.
  • "dużą aberrację chromatyczną, małą dyspersję" – to zestawienie jest wewnętrznie niespójne w kontekście definicji: mała dyspersja zmniejsza przyczynę chromatyzmu.

W praktyce serwisowej i konstrukcyjnej dąży się do ograniczania aberracji chromatycznej przez dobór szkieł o wyższej liczbie Abbego oraz przez łączenie elementów o różnych dyspersjach w układach korygujących (np. achromaty). Zapamiętanie skrótu: "małe V → duża dyspersja → więcej kolorowych obwódek" często pomaga na egzaminie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Co to jest liczba Abbego w optyce?
Liczba Abbego to parametr opisujący dyspersję materiału optycznego, czyli zależność współczynnika załamania od długości fali. Im mniejsza liczba Abbego, tym silniej materiał "rozszczepia" barwy, co sprzyja powstawaniu aberracji chromatycznej w soczewkach.
Dlaczego mała liczba Abbego oznacza dużą dyspersję?
Liczba Abbego jest zdefiniowana tak, aby porównywać różnice współczynnika załamania dla wybranych barw. Gdy te różnice są duże, dyspersja jest silna, a wartość liczby Abbego maleje. To skrótowo: mniejsze V = większe rozjechanie barw.
Co to jest aberracja chromatyczna soczewki?
Aberracja chromatyczna to wada obrazowania wynikająca z tego, że soczewka inaczej ogniskuje różne długości fali. Objawia się spadkiem ostrości i kolorowymi obwódkami na krawędziach. Jej główną przyczyną jest dyspersja materiału, a więc powiązanie z liczbą Abbego.
Jak rozpoznać w praktyce dużą aberrację chromatyczną?
Najczęściej widać ją jako fioletowe/zielone obwódki na kontrastowych granicach (np. czarny napis na białym tle) oraz trudność w uzyskaniu jednocześnie ostrego obrazu dla różnych barw. W przyrządach optycznych bywa też odczuwalna jako "miękkość" obrazu mimo poprawnego ustawienia ostrości.
Jakie szkła wybiera się, aby zmniejszyć aberrację chromatyczną?
W uproszczeniu wybiera się szkła o większej liczbie Abbego (mniejszej dyspersji) albo stosuje się pary materiałów o różnej dyspersji w układach korygujących. W praktyce konstrukcyjnej często łączy się elementy tak, aby ogniska dla wybranych barw możliwie się pokrywały.
Czy duża dyspersja zawsze oznacza dużą aberrację chromatyczną?
W pojedynczej soczewce i bez dodatkowej korekcji – zwykle tak, bo duża dyspersja nasila rozdzielenie ognisk dla barw. W złożonych układach można aberrację chromatyczną kompensować (np. achromatem), ale nadal źródłem problemu pozostaje dyspersja materiałów, opisywana m.in. liczbą Abbego.
Jak nie pomylić odpowiedzi w pytaniu o liczbę Abbego na egzaminie?
Pomaga reguła pamięciowa: małe V → duża dyspersja → więcej kolorowych obwódek. Jeśli w odpowiedzi pojawia się "mała dyspersja" przy "małej liczbie Abbego", to jest to sygnał ostrzegawczy, że kierunek zależności został odwrócony.
Jakie są typowe błędy uczniów przy dyspersji i chromatyzmie?
Najczęstsze są: odwracanie zależności ("mała liczba" = "mały efekt"), mylenie dyspersji materiału z aberracją układu oraz wybór odpowiedzi "symetrycznych" (mała–mała lub duża–duża) bez sprawdzenia definicji. Warto łączyć pojęcia w łańcuch przyczyna → skutek.
Gdzie w danych materiału optycznego znajdę liczbę Abbego?
Liczba Abbego jest podawana w kartach katalogowych i tabelach parametrów szkła optycznego obok współczynników załamania. W praktyce serwisowej/produkcyjnej spotkasz ją w dokumentacji producentów szkieł oraz w opisach elementów optycznych, gdy materiał ma znaczenie dla jakości obrazowania.
Kiedy stosuje się achromaty zamiast pojedynczych soczewek?
Achromaty stosuje się wtedy, gdy trzeba ograniczyć aberrację chromatyczną, np. w obiektywach, lunetach, mikroskopach i torach pomiarowych. Łączy się w nich elementy o różnych dyspersjach tak, by skorygować rozjazd ognisk dla wybranych barw, poprawiając ostrość i kontrast obrazu.
info

Około 50% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Według specjalistów z branży: "Mała liczba Abbego oznacza silną dyspersję materiału (współczynnik załamania mocniej zależy od długości fali)."

Źródła:

  • Wikipedia: Abbe number (zależność liczby Abbego i dyspersji) – https://en.wikipedia.org/wiki/Abbe_number (dostęp: 2026-03-01)
  • Eugene Hecht, "Optics" (rozdziały o dyspersji i aberracji chromatycznej; definicje i skutki zależności n(λ)) – wydanie podręcznikowe, wskazanie tematu: Dispersion & Chromatic aberration
  • Schott Optical Glass – materiały katalogowe wyjaśniające współczynnik załamania i liczbę Abbego (opis parametrów szkła optycznego) – https://www.schott.com/en-gb/products/optical-glass-p1000313 (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik optyki geometrycznej: rozdziały o dyspersji i aberracjach
  • Materiały producentów szkieł optycznych (katalogi z liczbą Abbego i współczynnikami załamania)
  • Notatki/ćwiczenia z doboru achromatów i kompensacji chromatyzmu
Zobacz też:

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego