KWALIFIKACJA BPO1 - CZERWIEC 2008

PYTANIE NR 24.
Spośród wymienionych urządzeń technicznych największy hałas ultradźwiękowy emituje
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Hałas ultradźwiękowy jest typowo związany z procesami o bardzo dużych prędkościach i elementami szybko wirującymi, które generują składowe o wysokich częstotliwościach. Dlatego spośród podanych urządzeń najbardziej prawdopodobnym źródłem emisji ultradźwięków jest wysokoobrotowa maszyna włókiennicza, a nie urządzenia wolnoobrotowe czy źródła hałasu głównie słyszalnego.

Pełne wyjaśnienie:

Hałas ultradźwiękowy to składowe dźwięku o bardzo wysokich częstotliwościach (powyżej granicy słyszalności człowieka). W praktyce BHP istotne jest, że źródła ultradźwięków w zakładach pracy często nie "brzmią" dla pracownika tak, jak klasyczny hałas słyszalny, a jednak mogą powodować narażenie i wymagać oceny oraz ograniczania.

Dlaczego wysokoobrotowa maszyna włókiennicza?
Urządzenia wysokoobrotowe (z szybko poruszającymi się elementami, tarciem, przepływem powietrza, drganiami elementów o małych wymiarach) mają większe prawdopodobieństwo wytwarzania składowych o wysokich częstotliwościach, w tym ultradźwiękowych. W przemyśle włókienniczym spotyka się maszyny o dużych prędkościach pracy, co sprzyja powstawaniu takich składowych.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są mniej właściwe?

  • Wolnoobrotowa obrabiarka do drewna – zwykle dominuje tu hałas słyszalny (np. od skrawania, uderzeń, przepływu powietrza), a niska prędkość obrotowa z definicji ogranicza udział bardzo wysokich częstotliwości.
  • Spawarka elektryczna łukowa – główne zagrożenia to m.in. promieniowanie optyczne, dymy spawalnicze i hałas w paśmie słyszalnym (zależnie od procesu). Nie jest to typowy przykład urządzenia kojarzonego przede wszystkim z emisją ultradźwięków.
  • Spalinowy silnik napędowy wózka widłowego – bywa bardzo głośny, ale jest to przede wszystkim hałas słyszalny (często o niskich i średnich częstotliwościach). Intuicyjne skojarzenie "głośny = ultradźwiękowy" jest tu pułapką.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy pytanie dotyczy ultradźwięków, szukaj odpowiedzi związanej z wysokimi prędkościami, drobnymi elementami drgającymi i zjawiskami aerodynamicznymi. Gdy dotyczy hałasu słyszalnego, częściej wygrywają silniki spalinowe, uderzenia, skrawanie czy wydech.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Hałas ultradźwiękowy to składowe dźwięku o bardzo wysokich częstotliwościach (powyżej granicy słyszalności). W BHP ocenia się go, bo mimo słabej "słyszalności" może oznaczać narażenie pracownika. Źródłem bywa szybki ruch, tarcie i zjawiska aerodynamiczne w maszynach.
Wysokie prędkości obrotowe sprzyjają powstawaniu drgań o wysokich częstotliwościach oraz hałasu aerodynamicznego (przepływ powietrza, turbulencje). Drobne, szybko poruszające się elementy mogą generować składowe w pasmach wysokich, w tym ultradźwiękowych, dlatego takie maszyny są typowymi podejrzanymi w ocenie BHP.
Hałas słyszalny ocenia się głównie "po głośności" i typowych objawach ucha. Ultrasoniczny wymaga spojrzenia na częstotliwość – często potrzebne są pomiary w pasmach wysokich. W praktyce nie zakładaj, że najgłośniejsze urządzenie w hali zawsze ma największy udział ultradźwięków.
Może generować składowe w szerokim paśmie, ale typowo dominują częstotliwości słyszalne (wydech, praca silnika, drgania konstrukcji). W zadaniach egzaminacyjnych silnik spalinowy jest zwykle przykładem źródła "klasycznego" hałasu, a nie typowego emitera ultradźwięków w rozumieniu narażenia zawodowego.
Najczęściej są to urządzenia wykorzystujące bardzo szybkie ruchy lub procesy technologiczne generujące wysokie częstotliwości, np. wybrane maszyny wysokoobrotowe, niektóre procesy obróbki z intensywnym tarciem oraz urządzenia specjalistyczne. W praktyce zawsze warto łączyć obserwację procesu z pomiarem w pasmach wysokich.
Pomiary wykonuje się miernikami i mikrofonami przystosowanymi do pasm wysokich, z analizą częstotliwości (np. w pasmach tercjowych/oktawowych). Kluczowe jest dobranie właściwej metodyki i punktów pomiarowych oraz ocena narażenia w czasie. Szczegóły doboru aparatury wymagają materiałów specjalistycznych.
Nie zawsze "z automatu". Skuteczność zależy od dopasowania ochronnika, sposobu noszenia i charakterystyki tłumienia w wysokich częstotliwościach. W praktyce BHP trzeba łączyć ochronę indywidualną z działaniami technicznymi (osłony, obudowy, serwis), bo to one najpewniej ograniczają emisję u źródła.
Najczęściej stosuje się: osłony i obudowy źródeł, izolację drgań, poprawę stanu technicznego (smarowanie, wymiana zużytych elementów), zmniejszenie prędkości/parametrów procesu tam, gdzie to możliwe, oraz właściwe ustawienie maszyn. Skuteczność potwierdza się pomiarami kontrolnymi.
Najczęstszy błąd to wybór urządzenia "najbardziej głośnego" w sensie potocznym (np. silnik spalinowy) zamiast analizy, czy proces sprzyja wysokim częstotliwościom. Drugi błąd to mylenie ultradźwięków z drganiami mechanicznymi. Pomaga zasada: ultradźwięki lubią szybkość i małe elementy drgające.
Ucz się przez skojarzenie: źródło (jakie maszyny/procesy), pomiar (czym i w jakich pasmach), skutki (narażenie), profilaktyka (najpierw techniczna, potem organizacyjna i OI). Rozwiązuj testy, w których trzeba odróżnić hałas słyszalny od ultradźwiękowego.
info

Statystycznie 64% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Hałas ultradźwiękowy jest typowo związany z procesami o bardzo dużych prędkościach i elementami szybko wirującymi, które generują składowe o wysokich częstotliwościach."

Źródła:

  • Directive 2003/10/EC of the European Parliament and of the Council of 6 February 2003 on the minimum health and safety requirements regarding the exposure of workers to the risks arising from physical agents (noise) - EUR-Lex (full text), https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32003L0010 - accessed 2026-02-24
  • EN ISO 9612:2009, Acoustics — Determination of occupational noise exposure — Engineering method (standard description and scope)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z zakresu BHP dotyczące zagrożeń fizycznych (hałas, drgania, ultradźwięki)
  • Materiały szkoleniowe z metodyki pomiarów hałasu w środowisku pracy
  • Instrukcje/DTR producentów maszyn (informacje o prędkościach, źródłach emisji, osłonach)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego