Kwalifikacje w Zawodzie - Testy zawodowe online | Egzaminy Zawodowe

KWALIFIKACJA MED9 - PAŹDZIERNIK 2016



PYTANIE NR 9.
Stężenie rezorcynolu w roztworze sporządzonym według zamieszczonej recepty wynosi
Ilustracja przedstawia receptę farmaceutyczną, która jest częścią egzaminu zawodowego dla technika farmaceutycznego,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Stężenie procentowe oblicza się jako (ilość rezorcynolu / ilość roztworu końcowego) × 100%. Z recepty należy odczytać ilość rezorcynolu oraz wielkość końcową roztworu (masę albo objętość – zależnie od zapisu). Po podstawieniu danych i przeliczeniu otrzymuje się 0,60%.

Pełne wyjaśnienie:

W tego typu zadaniach punktem wyjścia jest definicja stężenia procentowego: jest to informacja, ile części (zwykle masy) substancji stanowi 100 części roztworu końcowego. Dlatego najpierw trzeba odczytać z recepty dwie wielkości: (1) ilość rezorcynolu oraz (2) wielkość roztworu końcowego (czyli to, do czego roztwór jest uzupełniany).

Następnie stosuje się ogólny schemat obliczeń:

  • stężenie % = (ilość substancji / ilość roztworu końcowego) × 100%

Kluczowe jest, aby dobrać właściwy mianownik: liczymy względem całego roztworu po sporządzeniu, a nie tylko względem samego rozpuszczalnika. Jeżeli recepta podaje uzupełnienie "do" określonej masy lub objętości, to właśnie ta wartość jest podstawą obliczeń.

Odpowiedź "0,60%" jest zgodna z takim rachunkiem po podstawieniu wartości wynikających z recepty.

Pozostałe wartości są typowymi konsekwencjami błędów rachunkowych:

  • "0,30%" często wynika z przypadkowego podwojenia mianownika albo wzięcia połowy ilości substancji (np. odczytania innej jednostki niż w recepcie).
  • "0,15%" bywa skutkiem jednoczesnego błędu w jednostkach i dodatkowego przeliczenia (np. potraktowania wartości jakby była już w % i ponownego podzielenia przez 100).
  • "1,20%" zwykle pojawia się, gdy student przyjmie zbyt małą ilość roztworu końcowego (np. policzy tylko część składu, pomijając uzupełnienie "do ...") albo omyłkowo podwoi ilość substancji.

Wskazówka egzaminacyjna: przed wyborem odpowiedzi sprawdź, czy wynik ma sens liczbowy (np. czy nie jest dokładnie 2× większy lub 2× mniejszy od wartości, która pojawia się po szybkim oszacowaniu), oraz czy na pewno używasz tej samej wielkości (masa z masą albo objętość z objętością) zgodnie z zapisem recepty.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Co to jest stężenie procentowe roztworu w recepturze aptecznej?
Stężenie procentowe mówi, jaka część roztworu to substancja (np. rezorcynol) w przeliczeniu na 100 części roztworu końcowego. Najczęściej spotkasz zapis % m/m (g na 100 g) lub % m/v (g na 100 ml). Zawsze sprawdź, jaki typ wynika z zapisu recepty.
Jak obliczyć stężenie % z recepty, gdy jest zapis "ad" lub "do ..."?
"Ad"/"do ..." oznacza uzupełnienie do wartości końcowej. W obliczeniu stężenia mianownikiem jest wtedy wielkość końcowa roztworu (np. do 100 g albo do 100 ml), a nie suma tylko podanych składników. Wzór: (ilość substancji / ilość końcowa) × 100%.
Jakie są najczęstsze pomyłki przy liczeniu 0,60% z recepty?
Najczęściej: pomylenie % m/m z % m/v, liczenie względem rozpuszczalnika zamiast całego roztworu, błędne przeliczenie jednostek (g↔mg, ml↔g) oraz nieuwzględnienie uzupełnienia "do ...". Pomaga zapisanie danych i jednostek wprost przed podstawieniem do wzoru.
Dlaczego nie wolno liczyć stężenia tylko z ilości rozpuszczalnika?
Stężenie dotyczy roztworu, czyli mieszaniny po sporządzeniu. Jeśli użyjesz tylko ilości rozpuszczalnika, zaniżysz lub zawyżysz wynik, bo pominiesz wkład substancji oraz ewentualnych innych składników. W recepturze kluczowe jest to, jaka jest końcowa masa/objętość preparatu.
Jak rozpoznać, czy w zadaniu jest % m/m czy % m/v?
Wskazówką są jednostki: jeśli recepta operuje masą końcową (np. "do 100 g"), naturalnie liczysz % m/m. Jeśli podana jest objętość końcowa (np. "do 100 ml"), typowo wychodzi % m/v. Gdy jednostki są mieszane, potrzebna byłaby gęstość albo doprecyzowanie w zadaniu.
Czy 0,60% to to samo co 0,6 g w 100 g roztworu?
Dla zapisu % m/m: tak, 0,60% oznacza 0,60 g substancji w 100 g roztworu końcowego. Dla % m/v: 0,60% oznacza 0,60 g w 100 ml roztworu. Dlatego zawsze trzeba wiedzieć, czy zadanie odnosi się do masy czy do objętości.
Jak szybko sprawdzić wynik stężenia procentowego bez kalkulatora?
Użyj oszacowania: jeśli w roztworze końcowym jest około 1 g substancji na 100 jednostek, wynik będzie blisko 1%. Jeśli jest około 0,5 g na 100, wyjdzie ok. 0,5%. Takie porównanie pozwala wychwycić wyniki 2× większe lub 2× mniejsze, typowe dla pomyłek w mianowniku.
Jakie jednostki trzeba ujednolicić przed liczeniem stężenia?
Najważniejsze jest, by licznik i mianownik były tego samego typu: masa z masą (g i g) lub masa z objętością (g i ml) – zależnie od definicji. Jeśli w recepcie są mg, przelicz je na g. Gdy pojawiają się ml i g jednocześnie, nie wolno ich zamieniać bez danych o gęstości.
Dlaczego w odpowiedziach pojawiają się wartości 0,30%, 0,15% i 1,20%?
To typowe "dystraktory" wynikające z powtarzalnych błędów: podwojenia lub podzielenia przez 2 (np. omyłka w wielkości końcowej), dodatkowego podzielenia przez 100, albo pominięcia uzupełnienia "do ...". Ich obecność ma sprawdzić, czy rachunek wykonano świadomie, a nie "na oko".
Jak przygotować się do zadań z obliczeń recepturowych na technika farmaceutycznego?
Ćwicz schemat: odczyt danych z recepty → wybór rodzaju % → ujednolicenie jednostek → podstawienie do wzoru → kontrola sensu wyniku. Rozwiązuj krótkie zestawy zadań z % m/m i % m/v oraz z zapisami "ad/do ...". Po każdym zadaniu sprawdź, gdzie mógłbyś pomylić mianownik.
info

Statystycznie 54% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Stężenie procentowe oblicza się jako (ilość rezorcynolu / ilość roztworu końcowego) × 100%."

Źródła:

  • OpenStax Chemistry 2e: "Mass Percent" (Concentrations of Solutions) https://openstax.org/books/chemistry-2e/pages/3-1-solution-concentrations (dostęp: 2026-02-27)
  • Khan Academy: "Mass percent" (solution concentration) https://www.khanacademy.org/science/chemistry/chem-physical-processes/chem-concentration/a/mass-percent (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL): "Stężenie procentowe" https://pl.wikipedia.org/wiki/St%C4%99%C5%BCenie_procentowe (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z obliczeń recepturowych dla technika farmaceutycznego
  • Zestawy zadań: stężenia procentowe, rozcieńczanie i przeliczanie jednostek
  • Podstawy chemii roztworów (definicje stężeń i sposoby zapisu)
Zobacz też:

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego