Weryfikacja faktury (jako dowodu księgowego) może obejmować różne rodzaje kontroli, które sprawdzają inne aspekty dokumentu.
Kontrola merytoryczna dotyczy treści gospodarczej: czy zdarzenie miało miejsce, czy jest uzasadnione, czy odpowiada profilowi działalności, czy zakup jest związany z potrzebami jednostki i czy dokument opisuje to, co faktycznie dostarczono lub wykonano. Stwierdzenie, że "faktura za materiały jest nieprawidłowa, bo przedsiębiorstwo nie wykorzystuje takich materiałów w działalności", jest właśnie oceną merytoryczną – wskazuje na brak związku zakupu z działalnością (a więc problem w treści/zasadności).
Kontrola formalna koncentruje się na tym, czy dokument zawiera wymagane elementy i jest poprawnie wystawiony od strony "formularza" (np. kompletność danych, podpisy/oznaczenia, zgodność z wymogami obiegu dokumentów). Sama informacja o tym, że firma nie zużywa takich materiałów, nie jest uchybieniem formalnym.
Kontrola rachunkowa sprawdza poprawność arytmetyczną: sumy, stawki, wyliczenia wartości. W tym przypadku problem nie dotyczy obliczeń na fakturze, tylko sensu ujęcia zakupu.
Kontrola finansowa bywa rozumiana jako sprawdzenie zgodności z planem finansowym, limitami lub dostępnością środków. To nadal nie jest sedno wskazane w pytaniu – tu kluczowa jest zgodność zakupu z działalnością i realność/zasadność operacji.
Na egzaminie warto zapamiętać prostą regułę: gdy pytanie dotyczy "czy to ma sens i jest zgodne z działalnością" – chodzi o merytorykę; gdy "czy dobrze policzone" – o rachunkowość; gdy "czy kompletne i poprawnie wystawione" – o formalności.
