KWALIFIKACJA MEC3 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 4.
Tuleję pełniącą rolę łożyska ślizgowego po wtłoczeniu do otworu w korpusie maszyny należy
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tuleja pełniąca rolę łożyska ślizgowego po wtłoczeniu w korpus może ulec niewielkiemu zmniejszeniu średnicy wewnętrznej i utracie dokładności.
Dlatego wykonuje się obróbkę wykańczającą otworu, aby uzyskać wymagany wymiar i gładkość współpracy wału z tuleją. Taką operacją jest rozwiercanie, a nie wiercenie ani obróbka cieplna.

Pełne wyjaśnienie:

Tuleja pracująca jako łożysko ślizgowe musi zapewnić prawidłową współpracę z czopem wału: odpowiedni wymiar (luz roboczy zgodny z technologią), osiowość oraz możliwie gładką powierzchnię wewnętrzną. Gdy tuleję wtłacza się (osadza na wcisk) w otworze korpusu, powstają naprężenia i odkształcenia, które mogą spowodować, że średnica wewnętrzna tulei po montażu będzie minimalnie mniejsza lub mniej dokładna niż przed montażem.

Z tego powodu po wtłoczeniu wykonuje się obróbkę wykańczającą otworu tulei. Typową operacją jest rozwiercanie, czyli dokładne, wykańczające powiększenie otworu do wymaganego wymiaru z dobrą dokładnością i jakością powierzchni. To pozwala przywrócić/uzyskać wymagany wymiar roboczy i ograniczyć ryzyko zacierania lub nadmiernych oporów ruchu.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "powiercić" nie jest standardowym określeniem właściwej operacji technologicznej w tym kontekście; wiercenie służy głównie do wykonywania otworu z naddatkiem, a nie do precyzyjnego wykańczania średnicy roboczej łożyska ślizgowego.
  • "wyżarzać" to obróbka cieplna mająca zmienić własności materiału (np. usunąć naprężenia), ale nie zapewnia uzyskania dokładnego wymiaru i gładkości otworu po wcisku.
  • "zahartować" również jest obróbką cieplną, stosowaną dla zwiększenia twardości; nie jest typową czynnością po osadzeniu tulei w korpusie w celu uzyskania wymiaru współpracy wału z tuleją.

W praktyce egzaminacyjnej warto zapamiętać zasadę: połączenie wciskowe może zmienić geometrię elementu cienkościennego, więc w elementach pracujących jako łożyska ślizgowe często wykonuje się operację wykańczającą (np. rozwiercanie) już po osadzeniu w korpusie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tuleja łożyskowa to wymienna wkładka (zwykle cylindryczna), w której pracuje czop wału w ruchu ślizgowym. Jej zadaniem jest przenosić obciążenia, zapewnić właściwy luz roboczy i chronić korpus przed zużyciem, dzięki czemu wymienia się tuleję, a nie cały korpus.
Wcisk powoduje naprężenia i możliwe odkształcenie tulei, co może zmienić jej średnicę wewnętrzną i dokładność. Obróbka po osadzeniu ma doprowadzić otwór tulei do wymaganego wymiaru roboczego oraz poprawić dokładność i jakość powierzchni współpracy z wałem.
Rozwiercanie to operacja wykańczająca otworu wykonywana rozwiertakiem. Służy do uzyskania dokładniejszego wymiaru i lepszej gładkości niż po wierceniu. Zwykle wykonuje się je na otworze przygotowanym z niewielkim naddatkiem, aby osiągnąć wymaganą tolerancję.
Najczęściej stosuje się rozwiertak (ręczny lub maszynowy) dobrany do wymaganego wymiaru otworu. W praktyce ważne jest też prawidłowe prowadzenie narzędzia (osiowo) i dobór parametrów oraz środka smarująco-chłodzącego, aby nie pogorszyć powierzchni otworu.
Wiercenie zwykle daje mniejszą dokładność średnicy i gorszą jakość powierzchni niż operacje wykańczające. Dla otworu pracującego jako łożysko ślizgowe liczy się precyzyjny wymiar i gładkość, dlatego po wierceniu typowo wykonuje się operacje dokładniejsze, np. rozwiercanie.
Nie. Wyżarzanie jest obróbką cieplną wpływającą na własności materiału, a nie na precyzyjne doprowadzenie średnicy otworu do tolerancji roboczej. Nawet jeśli zmniejszy naprężenia, nie zapewni wymaganego wymiaru i gładkości powierzchni, które uzyskuje się obróbką skrawaniem.
Zwykle nie w tym celu. Hartowanie zwiększa twardość, ale nie jest typową metodą uzyskania dokładnej średnicy i jakości otworu po wcisku. Dodatkowo obróbka cieplna po montażu mogłaby wprowadzać odkształcenia i utrudniać zachowanie pasowania oraz geometrii zestawu.
Częste są: mylenie wiercenia z rozwiercaniem, brak uwzględnienia wpływu wcisku na średnicę wewnętrzną tulei oraz automatyczne wybieranie obróbki cieplnej "dla poprawy" bez powiązania jej z celem zadania. Pomaga pytanie kontrolne: czy chodzi o własności materiału, czy o dokładny wymiar otworu?
Wskazówką jest wymaganie uzyskania dokładnego wymiaru współpracy (np. po montażu na wcisk) i kontekst elementu pracującego jako łożysko. Jeśli element ma zapewnić prawidłowy luz wału, zwykle potrzebna jest operacja wykańczająca średnicę, a nie wykonanie otworu "od zera".
Warto przećwiczyć: różnice między wierceniem, rozwiercaniem i roztaczaniem; sens pasowań (luz/wcisk); skutki wcisku dla geometrii; oraz typową kolejność operacji montażowo-obróbkowych. Pomaga też łączenie pojęć z funkcją: łożysko ślizgowe wymaga dokładnego otworu roboczego.
info

Statystycznie 49% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że taką operacją jest rozwiercanie, a nie wiercenie ani obróbka cieplna.

Materiały:

  • Podręcznik/rozdziały o obróbce otworów (wiercenie, roztaczanie, rozwiercanie) w obróbce skrawaniem
  • Materiały szkolne z montażu maszyn: pasowania, wcisk, tolerancje otworów i wałków
  • Instrukcje technologiczne warsztatowe dotyczące montażu tulei łożyskowych i kontroli wymiaru po montażu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego