KWALIFIKACJA ELM4 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 12.
Układ sterowania po naciśnięciu przycisku S0 powinien cyklicznie włączać/wyłączać cewkę elektrozaworu Y1 w odstępach 30 sekundowych. Jedną z możliwych przyczyn niewyłączenia cewki Y1 po 30 sekundach od naciśnięcia przycisku S0 jest uszkodzenie
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny związany z układem sterowania.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Styk -K3:21-22 jest typowo stykiem NC używanym do rozłączania obwodu po zadziałaniu elementu K3 (np. po odmierzeniu 30 s). Jeśli ten styk jest uszkodzony (np. sklejony/nie rozłącza), obwód zasilania/sterowania cewki Y1 pozostaje zamknięty i cewka nie wyłączy się po 30 sekundach.

Pełne wyjaśnienie:

W układach, w których po naciśnięciu przycisku ma następować cykliczne załączanie i wyłączanie cewki elektrozaworu co 30 s, kluczowy jest element realizujący odmierzanie czasu oraz element, który po upływie czasu rozłącza tor zasilania lub sterowania cewki Y1.

Oznaczenia zacisków styków pomocniczych są istotną podpowiedzią diagnostyczną: w praktyce 13-14 oznacza zwykle styk NO (zwierny), a 21-22 zwykle styk NC (rozwierny). Styk NC bywa stosowany jako "blokujący/odcinający" – dopóki element nie zadziała (np. nie zakończy odmierzania), styk jest zamknięty, a po zadziałaniu ma się rozłączyć i przerwać obwód.

Dlatego usterka typu: uszkodzenie zestyku -K3:21-22 może bezpośrednio tłumaczyć sytuację, w której cewka Y1 nie wyłącza się po 30 s. Jeżeli styk 21-22 jest sklejony, wypalony lub mechanicznie zablokowany w pozycji zamkniętej, to nawet poprawne zadziałanie logiki czasowej nie spowoduje przerwania obwodu – Y1 nadal będzie zasilana.

Pozostałe odpowiedzi są mniej trafne w kontekście objawu "brak wyłączenia po 30 s":

  • "zestyk -K1:13-14": styk NO częściej odpowiada za podtrzymanie lub załączenie. Jego uszkodzenie typowo skutkuje brakiem załączenia albo brakiem podtrzymania, a niekoniecznie brakiem wyłączenia po zadanym czasie.
  • "przycisk -S1": uszkodzenie przycisku sterującego zwykle objawia się tym, że cykl nie startuje, startuje niepewnie lub nie da się go przerwać ręcznie. Sam fakt, że cewka nie wyłącza się po czasie, częściej wskazuje na problem w torze rozłączającym, a nie w elemencie inicjującym.
  • "cewka -K1": uszkodzona cewka przekaźnika/stycznika zazwyczaj powoduje brak zadziałania danego elementu (nie przyciąga), czyli problemy z załączeniem lub z logiką sterowania. Objaw "ciągle włączone Y1" bardziej pasuje do zwarcia/styku, który nie rozłącza, niż do cewki, która "nie działa".

Na egzaminie warto przyjąć zasadę: gdy problem dotyczy braku wyłączenia po czasie, w pierwszej kolejności sprawdza się elementy, które mają rozłączyć obwód (często styki NC, obwody blokad, styki czasowe), a dopiero potem elementy odpowiedzialne za załączenie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
W wielu schematach automatyki przemysłowej 13-14 oznacza styk NO (zwierny), czyli taki, który w spoczynku jest rozwarty, a po zadziałaniu przekaźnika/stycznika zwiera obwód. Taki styk często realizuje podtrzymanie lub sygnalizację załączenia.
Najczęściej 21-22 oznacza styk NC (rozwierny), czyli w spoczynku jest zwarty, a po zadziałaniu elementu rozłącza obwód. W praktyce stosuje się go m.in. do odcinania zasilania, blokad oraz funkcji wyłączenia po spełnieniu warunku (np. po czasie).
Jeśli styk NC ma przerwać obwód po określonym czasie, to jego sklejenie lub zablokowanie w pozycji zwartej sprawi, że obwód pozostanie zamknięty mimo poprawnej pracy pozostałej logiki. W efekcie cewka (np. elektrozaworu) nadal dostaje zasilanie i nie następuje wyłączenie.
Usterka cewki zwykle daje objaw "element nie zadziała" (brak przyciągnięcia, brak zmiany styków). Usterka styku częściej daje objaw "logika zadziałała, ale obwód się nie rozłączył/nie zwarł". W diagnostyce pomaga pomiar napięcia na cewce i sprawdzenie ciągłości/rezystancji styku.
Przekaźnik czasowy stosuje się, gdy trzeba uzyskać powtarzalne opóźnienie (np. 30 s) między załączeniem i wyłączeniem urządzenia. Dzięki temu cykl jest stabilny i niezależny od operatora. W praktyce spotkasz to w dozowaniu, przedmuchach, sterowaniu siłownikami lub zaworami.
Najszybciej sprawdza się: czy napięcie dalej jest na cewce Y1, czy element czasowy zmienia stan, oraz czy styk rozłączający faktycznie się rozwiera (pomiar ciągłości). Dodatkowo warto ocenić, czy styk nie jest "sklejony" wskutek łuku elektrycznego.
Może, ale zwykle objawia się to inaczej: brakiem startu, przerywaniem cyklu lub brakiem kontroli ręcznej. Ciągłe załączenie po poprawnym uruchomieniu częściej wskazuje na problem w torze rozłączającym (np. styk NC, blokada, element czasowy), a nie w samym przycisku inicjującym.
Najczęstsze przyczyny to: zbyt duży prąd łączeniowy, łuk przy rozłączaniu obciążenia indukcyjnego, zużycie mechaniczne i zanieczyszczenia. Sklejony styk zachowuje się jak stale zwarty, co w praktyce może uniemożliwiać wyłączenie elementu wykonawczego mimo poprawnych sygnałów sterujących.
Częsty błąd to zapamiętanie numerów "na skróty" i pomylenie 13-14 z 21-22. Drugi błąd to ocenianie po nazwie elementu zamiast po funkcji w obwodzie: jeśli pytanie dotyczy wyłączenia, trzeba szukać elementu rozłączającego (często NC), a nie tylko załączającego.
Ćwicz analizę toru: zasilanie → sterowanie → wykonanie → blokady. Ucz się rozpoznawać role styków (podtrzymanie, blokada, wyłączenie po czasie) i wykonuj proste testy pomiarowe: napięcie na cewce, ciągłość styków, reakcja po wymuszeniu sygnału. To daje przewagę w zadaniach "co jest przyczyną usterki".
info

Około 35% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Eksperci podkreślają: "Styk -K3:21-22 jest typowo stykiem NC używanym do rozłączania obwodu po zadziałaniu elementu K3 (np. po odmierzeniu 30 s)."

Materiały:

  • Dokumentacja techniczno-ruchowa (DTR) aparatury sterowniczej: styczniki/przekaźniki, przekaźniki czasowe
  • Materiały dydaktyczne z elektrotechniki: styki NO/NC i ich oznaczenia zacisków
  • Ćwiczenia laboratoryjne z diagnostyki obwodów sterowania (analiza toru zasilania i sterowania)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego