Rozwój mowy dziecka przebiega etapowo: od wczesnych form komunikacji, w których dominują elementy brzmieniowe i prozodyczne, do coraz bardziej świadomego posługiwania się słowami i strukturami gramatycznymi. W przedstawionym ujęciu nazwy etapów wskazują, co jest w danym czasie "najbardziej typowe" dla wypowiedzi dziecka.
Dlaczego poprawna jest kolejność "okres melodii → okres wyrazu → okres zdania → okres swoistej mowy dziecięcej"?
W okresie melodii dziecko najpierw operuje intonacją, rytmem i akcentem (czyli "melodią" wypowiedzi) oraz gaworzeniem i wokalizacjami, zanim zacznie konsekwentnie używać słów. Kolejnym krokiem jest etap, w którym wyrazy stają się podstawowym nośnikiem znaczenia: dziecko zaczyna nazywać osoby i przedmioty, rozumie coraz więcej słów i stopniowo poszerza słownik czynny. Następnie pojawia się etap łączenia wyrazów w proste wypowiedzi (okres zdania): dziecko buduje krótkie konstrukcje, uczy się relacji między słowami i zaczyna lepiej przekazywać intencje w formie zdaniowej.
"Okres swoistej mowy dziecięcej" umieszcza się na końcu tej sekwencji, ponieważ odnosi się do bardziej utrwalonych, charakterystycznych dla wieku dziecięcego właściwości mowy (np. typowych uproszczeń, dziecięcych form), które występują już przy funkcjonowaniu mowy jako systemu słów i zdań. Innymi słowy: zanim mowa stanie się "swoista" w sensie widocznych cech dziecięcych w wypowiedziach, dziecko musi przejść od melodii do słów i zdań.
Dlaczego pozostałe układy są błędne?
- Układ zaczynający się od "okresu swoistej mowy dziecięcej" sugeruje, że specyficzne cechy mowy są wcześniejsze niż prozodia i pierwsze słowa. To odwraca naturalną sekwencję przechodzenia od form przedjęzykowych do językowych.
- Układ, w którym "okres wyrazu" lub "okres zdania" pojawia się przed "okresem melodii", pomija fakt, że dziecko najpierw komunikuje się dźwiękami i intonacją, zanim wypowie znaczące słowa i zacznie je łączyć.
- Układ "okres melodii → okres swoistej mowy dziecięcej → okres wyrazu → okres zdania" miesza etap prozodyczny z późniejszą charakterystyką mowy dziecięcej i zaburza logikę narastania złożoności od słowa do zdania.
Wskazówka do nauki: zapamiętaj zasadę "najpierw brzmienie, potem znaczenie, potem struktura" (melodia → wyraz → zdanie), a cechy swoiste dziecięce traktuj jako opis mowy, która już się rozwinęła.
