Kompensata różnic inwentaryzacyjnych polega na "skompensowaniu" (rozliczeniowym powiązaniu) niedoboru z nadwyżką, gdy dotyczą porównywalnych składników zapasów i spełnione są warunki przyjęte w praktyce jednostki (np. ten sam asortyment/grupa, to samo miejsce składowania, ta sama osoba odpowiedzialna). Jej celem jest racjonalne rozliczenie różnic, gdy część rozbieżności wynika z pomyłek identyfikacyjnych lub ewidencyjnych.
Ustalając wartość kompensaty, stosuje się zasadę ostrożną: "mniejszej ilości i niższej ceny". Oznacza to, że:
- dla ilości przyjmuje się tyle, ile wynosi mniejsza z kompensowanych różnic (nie można skompensować więcej sztuk, niż pozwala na to mniejsza strona),
- dla ceny przyjmuje się niższą z cen, aby nie zawyżyć wartości kompensaty.
Dlaczego pozostałe warianty są błędne? Wskazania z "większą ilością" prowadzą do kompensowania ponad realny zakres wspólny niedoboru i nadwyżki. Z kolei użycie "wyższej ceny" zwiększa wartość kompensaty i może sztucznie poprawiać wynik rozliczenia, co jest sprzeczne z ostrożnym podejściem do wyceny.
W praktyce księgowej reguła ta pomaga zachować porównywalność rozliczeń i zmniejsza ryzyko, że kompensata stanie się narzędziem do nieuzasadnionego "wygładzania" różnic inwentaryzacyjnych.
