KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2010

PYTANIE NR 14.
W celu około czterokrotnego zwiększenia siły przyciągania elektromagnesu przedstawionego na rysunku należy
Ilustracja przedstawia schematyczny rysunek elektromagnesu, który jest używany w kontekście egzaminu zawodowego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Z rysunku: F = (B²/2μ₀)·S, więc przy stałym S siła jest proporcjonalna do B². Ponieważ B = k·Θ, otrzymujemy F ∝ Θ². Aby uzyskać ok. 4·F, trzeba spełnić (Θ′)² = 4·Θ², czyli Θ′ = 2·Θ. Dlatego należy dwukrotnie zwiększyć przepływ Θ = I·z.

Pełne wyjaśnienie:

Na rysunku podano zależność siły przyciągania elektromagnesu od indukcji magnetycznej i powierzchni przekroju:

F = (B² / 2μ₀) · S

Jeżeli nie zmieniamy geometrii układu (w szczególności powierzchni S), to o zmianie siły decyduje głównie indukcja B. Zależność jest kwadratowa: F ∝ B². To oznacza, że podwojenie indukcji daje czterokrotny wzrost siły.

Na ilustracji jest też założenie B = k·Θ, czyli indukcja jest proporcjonalna do siły magnetomotorycznej (nazywanej tu "przepływem") Θ. Dodatkowo podano uproszczenie: Θ = I·z (iloczyn natężenia prądu i liczby zwojów).

Łącząc zależności:

  • F ∝ B²
  • B ∝ Θ

dostajemy F ∝ Θ². Żeby zwiększyć siłę około czterokrotnie, szukamy Θ′ takiego, że:

4F ∝ (Θ′)² oraz F ∝ Θ², więc (Θ′)² = 4·Θ². Stąd Θ′ = 2·Θ. Wniosek: należy dwukrotnie zwiększyć przepływ Θ, czyli w praktyce podwoić I (przy stałym z) albo podwoić z (przy stałym I), ewentualnie zmienić oba parametry tak, by ich iloczyn wzrósł 2×.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne? Zmniejszenie przepływu czterokrotnie obniżałoby siłę (i to silnie, bo w kwadracie). Zwiększenie powierzchni S działa tylko liniowo (F ∝ S), więc podwojenie S dałoby około 2× większą siłę, a nie 4×. Zmniejszenie S czterokrotnie również zmniejsza siłę, więc nie spełnia warunku "zwiększenia".

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w zadaniu widzisz wzór z kwadratem (B²), zawsze sprawdź, czy wymagany mnożnik na wyniku nie oznacza pierwiastkowania w "parametrze sterującym".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
W tym kontekście "przepływ" oznacza siłę magnetomotoryczną Θ, która wytwarza pole w obwodzie magnetycznym. Dla cewki jest to iloczyn natężenia prądu i liczby zwojów: Θ = I·z (często też N·I). Jednostką są amperozwoje.
W szczelinie powietrznej pole magnetyczne wywołuje tzw. "ciśnienie magnetyczne", które jest proporcjonalne do . Dlatego we wzorze na siłę pojawia się kwadrat: F = (B²/2μ₀)·S. Skutek jest taki, że podwojenie B daje około 4× większą siłę.
Jeśli F ∝ Θ², to dla 4× większej siły musi być spełnione (Θ′)² = 4·Θ². Po spierwiastkowaniu dostajesz Θ′ = 2·Θ. Czyli potrzebujesz dwukrotnie zwiększyć Θ (np. 2× większy prąd lub 2× więcej zwojów).
Wzór Θ = I·z pokazuje, że liczy się iloczyn I i z: 2× więcej zwojów daje 2× większą Θ tak samo jak 2× większy prąd. W praktyce ograniczeniem są gabaryty cewki, opór uzwojenia, nagrzewanie i dopuszczalny prąd zasilacza.
To założenie, że indukcja magnetyczna B rośnie proporcjonalnie do siły magnetomotorycznej Θ w rozpatrywanym zakresie pracy. Stała k "zbiera" wpływ geometrii i własności materiałów. Dzięki temu można przejść od F ∝ B² do wniosku F ∝ Θ².
We wzorze F = (B²/2μ₀)·S powierzchnia S występuje liniowo, a nie w kwadracie. To znaczy: 2× większe S daje 2× większą siłę (przy tym samym B). Żeby uzyskać 4× z samej powierzchni, trzeba by zwiększyć S czterokrotnie.
Θ (siła magnetomotoryczna) opisuje "napędzanie" obwodu magnetycznego przez cewkę i ma postać I·z. Strumień Φ opisuje "ile pola przechodzi" przez przekrój: Φ = B·S. Mylenie Θ z Φ jest częstym błędem, bo w języku potocznym oba bywają nazywane "przepływem".
Najczęściej pomija się kwadrat w zależności F ∝ B² (lub F ∝ Θ²) i wybiera się 4× zamiast 2×. Drugi błąd to mylenie pojęć Θ, B i Φ. Warto zawsze zapisać łańcuch proporcji i dopiero potem porównać wymagany mnożnik wyniku.
Elektromagnesy są typowe w elektrozaworach odcinających lub sterujących przepływem gazu (automatykach bezpieczeństwa i sterowania). Siła przyciągania musi być wystarczająca, by pokonać sprężynę i opory ruchu. Dlatego dobór prądu i cewki ma bezpośredni wpływ na niezawodność działania.
Nie zawsze. Większy prąd to większe straty cieplne (I²·R) i ryzyko przegrzania izolacji, zmiany parametrów lub uszkodzenia cewki. W praktyce trzeba uwzględnić dopuszczalny prąd, czas zasilania, warunki chłodzenia i parametry z dokumentacji elementu (np. elektrozaworu).
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 34% zdających egzamin. bardzo trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że z rysunku: F = (B²/2μ₀)·S, więc przy stałym S siła jest proporcjonalna do B².

Źródła:

  • Wikipedia: "Magnetic pressure" (zależność ciśnienia magnetycznego ~ B^2/(2μ0)) – https://en.wikipedia.org/wiki/Magnetic_pressure (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia: "Magnetomotive force" (definicja i jednostka Θ oraz zależność Θ = N·I) – https://en.wikipedia.org/wiki/Magnetomotive_force (dostęp: 2026-03-01)
  • HyperPhysics, Georgia State University: "Magnetic force / magnetic pressure" oraz zależności z B^2/(2μ0) – http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/magnetic/magfor.html (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podstawy elektromagnetyzmu: siła w szczelinie powietrznej i zależność od B²
  • Materiały dydaktyczne z elektrotechniki/elektromagnetyzmu dla szkół technicznych (dział: obwody magnetyczne)
  • Karty katalogowe elektrozaworów/cewek – parametry prądu, liczby zwojów i siły przyciągania (do ćwiczeń interpretacji)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego