W serii pięciu pomiarów tej samej długości cztery wyniki skupiają się bardzo blisko siebie: 160,10 m; 160,11 m; 160,12 m; 160,13 m. Taki układ oznacza, że pomiar jest zasadniczo powtarzalny, a różnice między tymi czterema odczytami są niewielkie i mają charakter drobnych odchyleń.
Jednocześnie pojawia się wynik 180,12 m, który jest większy od pozostałych o około 20 m. Tak duża różnica nie jest typowym rozrzutem obserwacji, lecz wskazuje na pomyłkę: np. błędny odczyt, zapisanie złej cyfry (np. 180 zamiast 160), przestawienie taśmy, pomylenie punktów lub jednostek. W geodezji taki pojedynczy, wyraźnie odstający wynik klasyfikuje się jako błąd gruby (pomyłka).
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?
- Błąd przypadkowy daje małe, losowe odchylenia dodatnie i ujemne w całej serii, a nie jeden skrajny wynik oddalony o dziesiątki metrów.
- Błąd systematyczny działa według stałej prawidłowości i przesuwa wszystkie pomiary w podobnym kierunku (np. stałe "zaniżanie" lub "zawyżanie"), więc cała seria byłaby przesunięta, a nie tylko pojedyncza obserwacja.
- Błąd pozorny nie opisuje tej sytuacji tak trafnie jak klasyczna kategoria "błędu grubego"; tutaj mamy typowy przykład wartości odstającej wynikającej z pomyłki.
W praktyce taka obserwacja odstająca powinna zostać wykryta w kontroli terenowej i wyeliminowana z materiału przed dalszym opracowaniem, a pomiar należy powtórzyć dla potwierdzenia.
