Kompensata niedoboru z nadwyżką polega na "zbilansowaniu" tych różnic tylko w takim zakresie, w jakim mogą się one wzajemnie pokryć. W treści zadania podano regułę: zasada mniejszej ilości i niższej ceny. Oznacza to, że do wyceny kompensaty przyjmujemy:
- ilość mniejszą spośród niedoboru i nadwyżki,
- cenę niższą spośród cen tych pozycji.
Krok 1: wybór ilości do kompensaty.
Stwierdzono nadwyżkę 40 ryz oraz niedobór 30 ryz. Ilość, która może zostać skompensowana, nie może przekroczyć mniejszej z tych wartości, czyli 30 ryz. Nadwyżka "wystarcza" do pokrycia niedoboru tylko w tej części, natomiast pozostałe 10 ryz nadwyżki to już osobna różnica.
Krok 2: wybór ceny do wyceny kompensaty.
Ceny wynoszą 11 zł (papier zielony) oraz 10 zł (papier biały). Zgodnie z regułą przyjmujemy niższą cenę, czyli 10 zł za ryzę.
Krok 3: obliczenie wartości kompensaty.
Wartość kompensaty = 30 ryz × 10 zł/ryzę = 300 zł.
Dlaczego pozostałe propozycje są błędne?
- 330 zł odpowiadałoby zastosowaniu 30 ryz, ale po cenie 11 zł (czyli wyższej), co łamie warunek "niższej ceny".
- 400 zł wynikałoby z przyjęcia 40 ryz (większej ilości) po cenie 10 zł. To łamie warunek "mniejszej ilości", bo nie kompensujemy więcej niż wynosi niedobór.
- 440 zł to 40 ryz × 11 zł, czyli jednoczesne użycie większej ilości i wyższej ceny, sprzeczne z podaną zasadą.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w zadaniu pojawia się sformułowanie "mniejsza ilość, niższa cena", zawsze najpierw wybierz mniejszą liczbę sztuk, a dopiero potem z dwóch cen wybierz niższą i wykonaj jedno mnożenie.
