KWALIFIKACJA MOT6 - TEST WIEDZY NR 10

PYTANIE NR 10.
W jakim przypadku zastosujesz pasowanie z napięciem?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pasowanie z napięciem (wcisk) stosuje się wtedy, gdy połączenie ma być trwałe i nie może występować ruch względny elementów. Napięcie zapewnia docisk na styku wał–otwór, co ogranicza obrót lub przesuw i pomaga przenosić obciążenia bez luzu.

Pełne wyjaśnienie:

Pasowanie z napięciem (często nazywane też wciskiem) oznacza, że po zmontowaniu elementów w połączeniu wał–otwór występuje ujemny luz, czyli element "zewnętrzny" (z otworem) ma w stanie złożonym za mały wymiar względem elementu "wewnętrznego" (wału) w granicach tolerancji. Skutkiem jest nacisk powierzchniowy na styku, który powoduje tarcie i bardzo pewne osadzenie.

Dlatego poprawne jest stwierdzenie: "Gdy jedna część musi być nieruchoma względem drugiej." W praktyce oznacza to, że połączenie ma pełnić funkcję ustalającą lub mocującą: nie chcemy, aby elementy obracały się lub przesuwały względem siebie podczas pracy. Typowe przykłady w mechanice pojazdowej to osadzanie tulei, pierścieni, piast czy wybranych pierścieni łożysk (zależnie od tego, który pierścień ma pozostać nieruchomy względem gniazda lub wału).

Odpowiedzi mówiące o swobodnym obrocie są błędne, bo swobodny obrót wymaga luzu (lub odpowiedniego łożyskowania), a wcisk z definicji dąży do unieruchomienia przez docisk. Stwierdzenie "Gdy obie części muszą swobodnie się obracać względem siebie" dodatkowo jest nielogiczne funkcjonalnie dla połączenia wał–otwór bez elementu tocznego/ślizgowego.

Stwierdzenie "Gdy jedna część musi swobodnie się obracać względem drugiej" opisuje typową sytuację dla pasowania z luzem (lub układu z łożyskiem), a nie dla pasowania z napięciem. Z kolei sformułowanie "Gdy obie części muszą być nieruchome względem siebie" bywa mylące językowo: w połączeniu mechanicznym zawsze chodzi o brak ruchu względnego między częściami, a kluczowe jest to, że wcisk realizuje ten cel poprzez docisk, a nie przez pozostawienie luzu.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się potrzeba pewnego osadzenia, braku poślizgu i braku luzu, wybieraj pasowanie z napięciem; gdy potrzebny jest ruch (obrót/przesuw), szukaj pasowania z luzem lub rozwiązania łożyskowego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To pasowanie, w którym po złożeniu elementów nie ma luzu, lecz występuje wcisk (ujemny luz). Powoduje on docisk na styku, dzięki czemu elementy są osadzone pewnie i zwykle nie mogą się obracać ani przesuwać względem siebie.
Bo docisk wynikający z wcisku wytwarza nacisk i tarcie na powierzchniach współpracujących. To tarcie przeciwstawia się obrotowi i przesuwowi, dzięki czemu połączenie przenosi obciążenia bez poślizgu i bez luzu.
Najczęściej do trwałego osadzania elementów: tulei, pierścieni, piast, kół zębatych lub wybranych pierścieni łożysk (zależnie od warunków pracy). Celem jest brak ruchu względnego i pewne przenoszenie momentu lub sił.
Gdy połączenie ma umożliwiać ruch względny, np. obrót lub przesuw, albo gdy potrzebny jest łatwy montaż i demontaż. Pasowanie z luzem nie tworzy docisku jak wcisk, więc nie blokuje elementów i nie przenosi tak pewnie momentu tarciem.
Nie zawsze, ale często. W zależności od wielkości wcisku i gabarytów stosuje się prasę, ściągacze montażowe albo metody cieplne: podgrzanie elementu z otworem lub schłodzenie wału. Zasada jest ta sama: pokonać opór wynikający z wcisku.
Szukaj sformułowań: brak ruchu względnego, pewne osadzenie, bez luzu, bez poślizgu, trwałe połączenie. Jeśli celem jest swobodny obrót lub przesuw, to zwykle nie jest wcisk.
Swobodny obrót wymaga luzu lub elementu łożyskowego, aby zminimalizować tarcie. Wcisk działa odwrotnie: zwiększa nacisk i tarcie, by unieruchomić części. Dlatego opis swobodnego obrotu stoi w sprzeczności z ideą pasowania z napięciem.
Często mylą "napięcie" z "luzem", bo kojarzą pasowanie z ruchem łożysk. Drugi błąd to ignorowanie funkcji połączenia: zamiast pytać "czy ma się ruszać?", wybierają odpowiedź na podstawie skojarzeń z przykładem z warsztatu.
Tak, właśnie dlatego jest używane w wielu połączeniach ustalających. Docisk i tarcie na styku pozwalają przenosić moment bez luzu i bez poślizgu (do pewnej granicy obciążeń). W praktyce dobór zależy od warunków pracy i konstrukcji.
Ucz się mapowania: ruch → pasowanie z luzem/łożyskowanie, brak ruchu → pasowanie z napięciem, czasem → pasowanie przejściowe. Pomaga też rozwiązywanie zadań na przykładach: tuleja, piasta, pierścień łożyska.
info

Statystycznie 66% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że pasowanie z napięciem (wcisk) stosuje się wtedy, gdy połączenie ma być trwałe i nie może występować ruch względny elementów.

Źródła:

  • Wikipedia (PL), "Pasowanie" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Pasowanie (dostęp: 2026-03-05)
  • Wikipedia (EN), "Fits and tolerances" – https://en.wikipedia.org/wiki/Fits_and_tolerances (dostęp: 2026-03-05)
  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits

Materiały:

  • Podręczniki do podstaw konstrukcji maszyn (tolerancje, pasowania, połączenia)
  • Materiały szkolne z działu "wał–otwór: tolerancje i pasowania"
  • Karty katalogowe łożysk (zalecenia dotyczące pasowań pierścieni)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego