KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 29.
W niektórych sterownikach nie są dostępne wszystkie funkcje bloków czasowych. Przedstawiony program realizuje działanie timera typu
Ilustracja przedstawia fragment programu w języku drabinkowym (LAD), który jest używany w automatyce przemysłowej do
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
TOF to timer z opóźnieniem wyłączenia: po zaniku sygnału na wejściu wyjście pozostaje jeszcze w stanie aktywnym przez nastawiony czas, a dopiero potem przechodzi w stan nieaktywny. Dla porównania TON opóźnia załączenie, a TP generuje impuls o zadanej długości po wyzwoleniu.

Pełne wyjaśnienie:

Timer typu TOF (opóźnienie wyłączenia) działa tak, że gdy wejście sterujące jest w stanie aktywnym, wyjście timera jest aktywne. Kluczowa cecha ujawnia się przy zboczu opadającym wejścia: po przejściu wejścia w stan nieaktywny wyjście nie wyłącza się natychmiast, tylko pozostaje załączone przez zadany czas, a dopiero po jego upływie przechodzi w stan wyłączony. Taki blok jest typowy dla sytuacji, w których trzeba "podtrzymać" działanie elementu wykonawczego po zaniku warunku.

Odpowiedź "TP" opisuje generator impulsu: po wyzwoleniu (najczęściej zboczem narastającym wejścia) wyjście jest aktywne przez określony czas i wraca do stanu nieaktywnego niezależnie od dalszego stanu wejścia. To inny mechanizm niż podtrzymanie po zaniku sygnału.

Odpowiedzi "TOFR" oraz "TONR" sugerują odmiany retencyjne (z pamiętaniem stanu/odliczonego czasu po zaniku warunku lub przytrzymaniu). W praktyce dostępność i nazewnictwo odmian retencyjnych zależy od środowiska i producenta, natomiast samo rozpoznanie działania "opóźnionego wyłączenia" odpowiada standardowej idei TOF.

Wskazówka egzaminacyjna: aby odróżniać TOF od TON, zawsze pytaj siebie: czy zwłoka dotyczy momentu załączenia, czy momentu wyłączenia? Jeśli wyjście "trzyma się" jeszcze chwilę po zaniku wejścia, jest to typowe dla TOF.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
TOF to blok czasowy realizujący opóźnienie wyłączenia. Gdy sygnał wejściowy zanika, wyjście pozostaje jeszcze aktywne przez nastawiony czas, a dopiero potem się wyłącza. Stosuje się go do podtrzymania pracy elementu po sygnale stop.
Sprawdź, kiedy pojawia się zwłoka. Jeśli zwłoka jest przy przejściu wejścia z 1 na 0 (wyjście trzyma się jeszcze przez czas), to typowe dla TOF. Jeśli zwłoka jest przy przejściu z 0 na 1 (wyjście włącza się dopiero po czasie), to TON.
TP generuje impuls o stałej długości po wyzwoleniu: wyjście włącza się na określony czas i wyłącza po jego upływie. TOF nie generuje impulsu "z definicji", tylko opóźnia moment wyłączenia po zaniku sygnału wejściowego.
Zakres bloków zależy od producenta, wersji oprogramowania i biblioteki użytej w środowisku. Często dostępne są podstawowe funkcje (TON/TOF/TP), a warianty specjalne (np. retencyjne) mogą mieć inną nazwę, wymagać biblioteki lub nie występować w danym modelu.
Tak. To jedno z typowych zastosowań: po zaniku sygnału z czujnika (np. obecności, temperatury) wyjście sterujące wentylatorem może pozostać aktywne jeszcze przez ustalony czas. Dzięki temu realizujesz "dobieg" lub przewietrzanie po zakończeniu cyklu.
Najczęściej myli się moment zwłoki (załączenie vs wyłączenie) i wybiera odpowiedź "z pamięci". Drugi błąd to ignorowanie przebiegów czasowych: uczeń patrzy tylko na to, że "jest czas", a nie analizuje, co dzieje się po zaniku sygnału wejściowego.
Najprościej porównać przebieg wejścia sterującego (warunek) z przebiegiem wyjścia timera. Szukasz, czy wyjście zmienia stan natychmiast, czy po zwłoce oraz czy zwłoka dotyczy narastania, czy opadania sygnału wejściowego.
Nie zawsze. Retencja jest przydatna, gdy chcesz zachować odliczony czas po przerwaniu warunku lub w szczególnych sekwencjach. W wielu zadaniach wystarczą podstawowe timery bez retencji, o ile logika sterowania nie wymaga "pamiętania" postępu odmierzania.
TP jest lepszy, gdy potrzebujesz jednorazowego impulsu o zadanej długości (np. podanie smaru przez 2 s, krótkie otwarcie zaworu). TOF wybierasz, gdy zależy Ci na tym, aby wyjście "trzymało" po zaniku wejścia, a nie tworzyło impuls niezależny od wejścia.
Rysuj proste przebiegi: wejście najpierw 0, potem 1, potem 0. Dla każdego timera narysuj wyjście i zaznacz, gdzie jest zwłoka. Najlepiej wykonać też krótkie testy w symulatorze PLC: zmieniaj wejście ręcznie i obserwuj wyjście oraz czas odmierzania.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 49% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "TOF to timer z opóźnieniem wyłączenia: po zaniku sygnału na wejściu wyjście pozostaje jeszcze w stanie aktywnym przez nastawiony czas, a dopiero potem przechodzi w stan nieaktywny."

Materiały:

  • Dokumentacja producenta sterownika PLC używanego w pracowni (opis bloków czasowych)
  • Podręcznik do programowania PLC na poziomie podstawowym (LAD/FBD) z rozdziałem o timerach
  • Ćwiczenia laboratoryjne: porównanie przebiegów Q dla TON, TOF i TP dla tych samych sygnałów wejściowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego