KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 36.
W przekształtniku DC/DC typu "boost" (układ podwyższający napięcie stałe), pracującym przy częstotliwości f = 1 kHz, w którym wartość średnia napięcia wyjściowego UO = 20 V, a napięcia wejściowego UD = 10 V, to czas impulsu ti powinien wynosić
Ilustracja przedstawia wzór matematyczny związany z przekształtnikiem DC/DC typu "boost", który jest używany do podwyższania
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla idealnego boost zachodzi zależność UO=UD/(1−D). Stąd D=1−UD/UO=1−10/20=0,5. Okres T=1/f=1/1 kHz=1 ms. Czas impulsu (czas załączenia) ti=D·T=0,5·1 ms=0,5 ms=500 µs.

Pełne wyjaśnienie:

W przekształtniku DC/DC typu boost (podwyższającym) napięcie wyjściowe jest większe od wejściowego dzięki magazynowaniu energii w dławiku podczas załączenia klucza i oddawaniu jej na wyjście podczas wyłączenia. Dla modelu idealnego (pomijamy spadki na diodzie, rezystancje i straty przełączania) oraz typowego opisu w stanie ustalonym przyjmuje się zależność:

UO = UD / (1 − D), gdzie D to współczynnik wypełnienia PWM, czyli D = ti / T.

Krok 1: oblicz D
UO=20 V, UD=10 V, więc:
D = 1 − UD/UO = 1 − 10/20 = 0,5.

Krok 2: oblicz okres T
Częstotliwość f=1 kHz, więc T=1/f = 1/1000 s = 0,001 s = 1 ms.

Krok 3: policz czas impulsu ti
ti = D · T = 0,5 · 1 ms = 0,5 ms = 500 µs.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • 250 µs odpowiada D=0,25, co w idealnym boost dałoby UO=UD/(1−0,25)=10/0,75≈13,3 V, a nie 20 V.
  • 750 µs odpowiada D=0,75, co idealnie dałoby UO=10/(1−0,75)=40 V, więc zbyt dużo.
  • 1 000 µs oznacza D=1 (100% wypełnienia), co w praktyce nie realizuje poprawnej pracy boost, a w modelu idealnym prowadzi do nieograniczonego wzrostu UO (dzielenie przez zero).

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal, czy topologia to boost czy buck. Dla boost w idealnym ujęciu napięcie rośnie, gdy D rośnie, i zawsze pojawia się mianownik (1−D). Potem dopiero przelicz D na czas ti przez T=1/f.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Boost podwyższa napięcie stałe: podczas włączenia klucza energia gromadzi się w dławiku, a podczas wyłączenia dławik oddaje energię na wyjście przez diodę. Sterowanie odbywa się PWM, więc kluczowe jest wypełnienie D oraz częstotliwość przełączania.
Wypełnienie D to stosunek czasu załączenia do całego okresu: D = Ton/T. Gdy D rośnie, klucz jest dłużej włączony w każdym cyklu, co w boost (w idealnym modelu) zwiększa napięcie wyjściowe.
Okres to odwrotność częstotliwości: T = 1/f. Dla 1 kHz otrzymujesz 1/1000 s = 0,001 s, czyli 1 ms. To potem pozwala policzyć Ton lub Toff z wypełnienia.
W idealnym opisie stanu ustalonego równoważy się bilans napięć na dławiku w dwóch fazach pracy (Ton i Toff). Z tego wynika zależność z mianownikiem (1−D), pokazująca, że przy większym D napięcie wyjściowe rośnie nieliniowo.
W tym typie zadania przyjmuje się model idealny, więc D wynika tylko z relacji napięć, a ti z D i f. W praktyce obciążenie i straty wpływają na potrzebne D, bo pojawiają się spadki napięć oraz rezystancje elementów.
Najczęstsze są pomyłki ms z µs oraz kHz z Hz. Warto zawsze zapisać: 1 kHz = 1000 Hz, a 1 ms = 1000 µs. Dopiero potem podstawiać do wzorów, aby nie zgubić trzech zer.
Dla buck (obniżającego) w idealnym ujęciu jest Uo = D·Ud. Dla boost (podwyższającego) jest Uo = Ud/(1−D). Sygnałem ostrzegawczym jest to, że boost ma mianownik (1−D), a buck nie.
Gdy D zbliża się do 1, w idealnym modelu napięcie wyjściowe rośnie bardzo mocno, a w realnym układzie rosną prądy i straty. Może dojść do przegrzania klucza, dławika lub diody oraz przekroczenia dopuszczalnych napięć kondensatora.
Najpierw dobiera się częstotliwość PWM (ustawia okres/licznik), a potem wypełnienie D (wartość rejestru porównania). Z tych ustawień wynika Ton. Na egzaminie zwykle liczy się Ton jako D·T i podaje w µs lub ms.
Typowo są to: dławik (magazyn energii), klucz (tranzystor sterowany PWM), dioda (przenosi energię na wyjście w fazie Toff) oraz kondensator (filtruje napięcie wyjściowe i zmniejsza tętnienia).
info

Statystycznie 51% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że dla idealnego boost zachodzi zależność UO=UD/(1−D).

Źródła:

  • Wikipedia: "Boost converter" (zależność Vout=Vin/(1−D) w modelu idealnym) https://en.wikipedia.org/wiki/Boost_converter - dostęp 2026-02-18
  • All About Circuits: "Boost Converter: Operation and Applications" (opis wypełnienia i zależności napięć dla boost) https://www.allaboutcircuits.com/technical-articles/boost-converter-operation-and-applications/ - dostęp 2026-02-18
  • Electronics-Tutorials: "The Boost Converter" (omówienie D, Ton i relacji napięciowej) https://www.electronics-tutorials.ws/power/boost-converter.html - dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Notatki/rozdziały o topologiach DC/DC (buck/boost/buck-boost) i współczynniku wypełnienia
  • Ćwiczenia z przeliczania T, f, Ton i Toff w PWM
  • Materiały producentów (aplikacyjne) o podstawach przekształtników boost

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego