KWALIFIKACJA ELE5 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 10.
Jak, w przybliżeniu, zmieni się moc wydzielana przez grzejnik elektryczny, jeżeli jego spiralę grzejną skróci się o połowę, a napięcie zasilania zostanie bez zmiany?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przy stałym napięciu zasilania moc grzejnika wynosi P = U2/R.
Opór spirali z tego samego materiału i przekroju jest proporcjonalny do długości, więc skrócenie jej o połowę daje R/2.
Wtedy P = U2/(R/2) = 2·U2/R, czyli moc rośnie dwukrotnie.

Pełne wyjaśnienie:

Grzejnik z spiralą oporową jest (w przybliżeniu) odbiornikiem rezystancyjnym. Dla takiego elementu, gdy napięcie zasilania pozostaje stałe, najwygodniej korzystać ze wzoru:

P = U2/R.

Kluczowe jest to, jak zmienia się opór spirali po jej skróceniu. Dla przewodnika o tym samym materiale i przekroju poprzecznym opór spełnia zależność proporcjonalną do długości (w zapisie jakościowym: R ~ L). Jeśli więc spiralę skrócimy o połowę, to jej opór również spadnie o połowę: R' = R/2.

Podstawiamy to do wzoru na moc przy stałym napięciu:

  • moc początkowa: P = U2/R
  • moc po skróceniu spirali: P' = U2/(R/2)

Dzieląc przez ułamek (R/2), otrzymujemy podwojenie wartości: P' = 2·U2/R = 2P. Zatem poprawne jest stwierdzenie, że moc zwiększy się dwukrotnie.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne? Stwierdzenia o spadku mocy wynikają zwykle z intuicji "krótsza spirala = słabsze grzanie", ale przy stałym napięciu krótsza spirala ma mniejszy opór, płynie większy prąd i moc rośnie. Odpowiedzi o zmianie czterokrotnej pojawiają się, gdy ktoś myli zależności i zakłada np. błędnie, że opór spada cztery razy lub że moc jest odwrotnie proporcjonalna do kwadratu długości w tym układzie.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści jest "napięcie bez zmiany", niemal zawsze opłaca się przejść na P = U2/R i rozumować, jak zmienia się opór.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Jeśli spirala jest z tego samego materiału i ma ten sam przekrój, opór jest proporcjonalny do długości. Skrócenie długości o połowę powoduje spadek oporu o połowę. To kluczowy krok, bo dalsza zmiana mocy zależy już od tego, czy napięcie czy prąd są stałe.
Przy stałym napięciu obowiązuje zależność P = U2/R. Krótsza spirala ma mniejszy opór, więc mianownik maleje, a moc rośnie. W praktyce płynie większy prąd, element bardziej się nagrzewa i łatwiej o przeciążenie, jeśli nie jest do tego zaprojektowany.
Z prawa Ohma I = U/R. Gdy napięcie jest stałe, a opór spada o połowę, prąd rośnie dwukrotnie. To częsty "punkt kontrolny" w zadaniu: jeśli I rośnie 2×, to przy U stałym również moc rośnie 2× (bo P = U·I).
Najpierw wybierz właściwy wzór na moc dla stałego napięcia: P = U2/R. Potem ustal, jak zmienia się R (tu: o połowę). Na końcu podstaw proporcje bez liczb. Ta metoda jest szybsza i zmniejsza ryzyko pomylenia warunku "stałe U" ze "stałym I".
Tak. Przy stałym prądzie używa się P = I2R. Wtedy zmniejszenie oporu (np. o połowę) zmniejszałoby moc o połowę. W zadaniach trzeba zawsze sprawdzić, co jest utrzymywane: napięcie zasilania czy prąd w obwodzie.
Najczęstsze pomyłki to: wybór złego wzoru (np. P = I2R mimo stałego napięcia), założenie że "krótsza spirala = mniejsza moc", oraz ignorowanie zależności oporu od długości przewodnika. Pomaga zapis: R maleje 2×, więc P rośnie 2×.
Moc elektryczna to szybkość zamiany energii elektrycznej na inną formę (tu: ciepło). Podaje się ją w watach (W). Dla odbiornika rezystancyjnego można liczyć ją ze wzorów P = U·I, P = U2/R lub P = I2R – zależnie od tego, co jest znane.
Ponieważ zmiana długości drutu oporowego (np. przez uszkodzenie, skrócenie, zły montaż) bezpośrednio zmienia opór, a przy zasilaniu sieciowym zwykle napięcie jest praktycznie stałe. To wpływa na pobór prądu, moc, temperaturę oraz na dobór zabezpieczeń i ryzyko przegrzania.
Może to wynikać z nieprawidłowej naprawy, przepalenia fragmentu i "obejścia" uszkodzenia, skrócenia przy wymianie elementu lub błędnego doboru grzałki. W każdym przypadku zmienia się opór i obciążenie elektryczne, więc urządzenie może pobierać większy prąd niż przewidziano.
Tak, bo nieprawidłowe obciążenia elektryczne mogą prowadzić do przegrzewania przewodów, uszkodzeń, a nawet iskrzenia. W obiektach z instalacjami gazowymi szczególnie istotne jest ograniczanie źródeł zapłonu i właściwy dobór osprzętu oraz zabezpieczeń. Wiedza o mocy i prądzie pomaga ocenić ryzyko.
info

Około 45% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • Halliday, Resnick, Walker, "Podstawy fizyki" (dział: prąd elektryczny, moc prądu; zależności P = UI oraz P = U^2/R) – wydanie zależne od publikacji
  • Serway, Jewett, "Fizyka dla naukowców i inżynierów" (rozdział o obwodach prądu stałego: opór przewodnika a długość; moc w obwodzie) – wydanie zależne od publikacji

Materiały:

  • Podręcznik fizyki/elektrotechniki dla szkół ponadpodstawowych: dział prąd elektryczny i moc
  • Zadania maturalne/techniczne z obwodów prądu stałego (proporcje R, I, P)
  • Notatki z elektrotechniki: opór przewodnika i wzory na moc

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego