W silniku prądu stałego bocznikowym (wzbudzenie równoległe) prędkość obrotowa jest silnie związana ze strumieniem magnetycznym wzbudzenia Φ. W przybliżeniu można to ująć zależnością: n ≈ (U − IaRa)/(k·Φ). Oznacza to, że przy stałym napięciu zasilania spadek strumienia Φ powoduje wzrost prędkości.
Odpowiedź "Przerwa w połączeniu uzwojenia bocznikowego z zasilaniem." jest poprawna, ponieważ przerwa w obwodzie wzbudzenia zmniejsza (lub niemal zeruje) prąd wzbudzenia, a więc i strumień Φ. Silnik, próbując wytworzyć wymaganą siłę przeciwelektromotoryczną, zaczyna przyspieszać. To klasyczna, niebezpieczna sytuacja określana jako rozbieganie, grożąca uszkodzeniem mechanicznym (wirnika, łożysk, komutatora) i iskrzeniem na komutatorze.
Pozostałe odpowiedzi nie pasują do objawu:
- "Zwarty obwód wzbudzenia silnika." – zwarcie w obwodzie wzbudzenia (w typowym ujęciu egzaminacyjnym) prowadzi do większego prądu wzbudzenia i większego Φ, co zwykle zmniejsza prędkość, a nie powoduje rozbiegania. W praktyce zwarcie bywa też stanem awaryjnym z nagrzewaniem uzwojeń, ale symptomem nie jest przekroczenie prędkości znamionowej.
- "Przerwa w połączeniu uzwojenia twornika z zasilaniem." – przy przerwie w obwodzie twornika silnik nie wytworzy momentu elektromagnetycznego, więc nie uruchomi się prawidłowo (brak prądu twornika), a więc nie będzie miał podstaw do rozpędzania się.
- "Brak obciążenia silnika." – w silniku bocznikowym spadek obciążenia powoduje wzrost prędkości, ale zwykle jest to niewielka zmiana (charakterystyka jest dość "twarda"). Sam brak obciążenia nie powinien powodować gwałtownego przekroczenia prędkości znamionowej; typowe "rozbieganie" wiąże się właśnie z zanikiem wzbudzenia.
Wskazówka praktyczna na egzamin i do pracy: gdy pojawia się nadmierna prędkość w silniku bocznikowym, w pierwszej kolejności sprawdza się ciągłość i zasilanie obwodu wzbudzenia oraz poprawność połączeń po naprawie.
