KWALIFIKACJA ELE5 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 8.
W układzie kompensacji mocy biernej silnika trójfazowego, którego schemat przedstawiono na rysunku, współczynnik mocy cosφ wynosi 0,9 przy znamionowym obciążeniu silnika. Jaki będzie skutek zastosowania do napędu tego urządzenia silnika o dwukrotnie większej mocy?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny związany z układem kompensacji mocy biernej silnika trójfazowego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przy napędzie tego samego urządzenia moc czynna P jest w przybliżeniu stała. Silnik o 2× większej mocy znamionowej pracuje wtedy przy niższym obciążeniu względnym, a dla silników indukcyjnych cosφ w takim punkcie zwykle maleje. Ze wzoru I = P/(√3·U·cosφ) wynika, że spadek cosφ powoduje wzrost prądu pobieranego z sieci.

Pełne wyjaśnienie:

W układzie trójfazowym zależność między mocą czynną a prądem zasilania można zapisać jako: I = P/(√3·U·cosφ). W pytaniu kluczowe jest sformułowanie "napęd tego urządzenia" – czyli obciążenie mechaniczne pozostaje takie samo, a więc wymagana moc czynna P (w przybliżeniu) nie zmienia się.

Jeżeli zamiast pierwotnego napędu zastosuje się silnik o dwukrotnie większej mocy znamionowej, to przy niezmienionym obciążeniu będzie on pracował na wyraźnie niższym obciążeniu względnym (około połowy znamionowego). Dla silników indukcyjnych jest to typowy obszar, w którym współczynnik mocy cosφ maleje, ponieważ udział prądu magnesującego (składowej biernej) jest relatywnie większy w porównaniu do składowej czynnej.

Skoro P i U pozostają takie same, a cosφ spada, to z przytoczonego wzoru wynika jednoznacznie, że prąd I wzrośnie. Dodatkowo większy silnik zwykle ma większy prąd jałowy (magnesujący), co może jeszcze pogorszyć cosφ w punkcie częściowego obciążenia, a tym samym zwiększać prąd pobierany z sieci.

Dlatego odpowiedź "Zwiększenie prądu pobieranego z sieci." jest poprawna.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "Zwiększenie współczynnika mocy." – przy częściowym obciążeniu silnika indukcyjnego cosφ typowo się pogarsza, a nie poprawia. Sama zmiana na większą moc znamionową nie jest mechanizmem podnoszącym cosφ.
  • "Zmniejszenie mocy pozornej." – przy stałej mocy czynnej i spadku cosφ moc pozorna S = P/cosφ rośnie, więc nie może się zmniejszyć.
  • "Zmniejszenie prądu pobieranego z sieci." – byłoby prawdą tylko wtedy, gdyby cosφ wzrósł lub P spadło. W tym scenariuszu P jest zasadniczo stałe, a cosφ zwykle maleje, więc prąd nie maleje.

W praktyce to częsty skutek przewymiarowania silników "na zapas": sieć jest bardziej obciążona prądowo, rosną straty i mogą pojawiać się problemy z kompensacją mocy biernej dobraną do innego punktu pracy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Cosφ to miara, jak skutecznie prąd zamienia się na moc czynną. Określa stosunek mocy czynnej do pozornej. Im cosφ bliższy 1, tym mniejsza moc bierna i mniejsze obciążenie prądowe sieci przy tej samej mocy mechanicznej.
Bo pracuje wtedy na częściowym obciążeniu, a silnik indukcyjny ma w takim punkcie zwykle gorszy cosφ (większy udział prądu biernego). Przy stałej mocy czynnej i niższym cosφ, z zależności I = P/(√3·U·cosφ) wynika wzrost prądu.
Kondensatory dostarczają lokalnie część mocy biernej potrzebnej do wytworzenia pola magnetycznego silnika. Dzięki temu mniejsza część mocy biernej płynie z sieci, co zwykle poprawia cosφ i ogranicza prąd w przewodach zasilających.
Najczęściej: gorszy cosφ, większy prąd linii, większe straty cieplne w przewodach i aparatach oraz możliwe problemy z doborem/ustawieniem kompensacji. Często rosną też koszty eksploatacji, mimo "zapasu" mocy znamionowej.
Nie musi rosnąć. Jeśli napędzane urządzenie wykonuje tę samą pracę (to samo obciążenie mechaniczne), wymagana moc czynna pozostaje w przybliżeniu taka sama. Zmienia się natomiast punkt pracy silnika i parametry takie jak cosφ oraz prąd.
Moc czynna to "użyteczna" praca (kW), bierna jest związana z polem elektromagnetycznym (kvar), a pozorna opisuje łączne obciążenie prądowe (kVA). W zadaniach często korzysta się z zależności S = P/cosφ i związanego z tym prądu.
Typowy błąd to założenie, że "większy silnik = mniejszy prąd", bez sprawdzenia cosφ przy częściowym obciążeniu. Drugi błąd to traktowanie cosφ jako stałej wartości niezależnej od obciążenia, choć w silnikach indukcyjnych zmienia się on z punktem pracy.
Zwykle tak, jeśli jest dobrana do rzeczywistego punktu pracy, bo poprawia cosφ. Jednak gdy zmieni się silnik (np. na większy) i pogorszy się cosφ w nowym punkcie, istniejąca kompensacja może stać się nieoptymalna i efekt może być słabszy niż oczekiwany.
Najczęściej w pobliżu obciążenia znamionowego. Przy małym obciążeniu dominuje prąd magnesujący, co pogarsza cosφ. Dlatego w praktyce dąży się do doboru silnika tak, aby zwykle pracował w rozsądnym zakresie obciążenia, a nie "na jałowo".
Najpierw ustal, co jest stałe (tu: to samo urządzenie, czyli zbliżona moc czynna). Potem oceń, jak zmieni się cosφ przy nowym punkcie pracy (większy silnik → mniejsze obciążenie względne → zwykle spadek cosφ). Na końcu powiąż to z prądem przez zależność I zależne od cosφ.
info

Około 58% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że przy napędzie tego samego urządzenia moc czynna P jest w przybliżeniu stała.

Źródła:

  • PN-EN 60034-1:2011 (lub nowsza) Maszyny elektryczne wirujące — Część 1: Dane znamionowe i parametry pracy (odniesienie do pracy znamionowej i parametrów silników)
  • PN-EN 60831-1:2015-03 (lub nowsza) Kondensatory bocznikowe samonaprawialne do instalacji prądu przemiennego o napięciu znamionowym do 1 kV — Część 1: Postanowienia ogólne (kontekst baterii kondensatorów do kompensacji)

Materiały:

  • Podręcznik z maszyn elektrycznych (silnik indukcyjny, cosφ w funkcji obciążenia)
  • Materiały dydaktyczne o kompensacji mocy biernej i bateriach kondensatorów
  • Zadania rachunkowe z mocy w sieci trójfazowej (P, S, Q, cosφ)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego