KWALIFIKACJA ELM6 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 22.
W układzie pneumatycznym przedstawionym na schemacie, przy wysuniętych tłoczyskach obu siłowników, które zawory są aktywnie przesterowane (mechanicznie wciśnięte lub z podanym sygnałem sterującym)?
Schemat układu pneumatycznego przedstawiający dwa siłowniki dwustronnego działania oznaczone jako 1.0 i 2.0.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aktywnie przesterowane są krańcówki 2.3 i 2.5 (wciśnięte mechanicznie przez wysunięte tłoczyska). Ich sygnały trafiają na zawór logiczny LUB 2.4, a jego wyjście podaje sterowanie na prawe wejście pilotowe zaworu 2.1. Zawór 1.1 może jedynie utrzymywać pozycję bistabilną, nie musi mieć aktywnego sygnału.

Pełne wyjaśnienie:

W stanie "oba tłoczyska wysunięte" trzeba przeanalizować tor sterowania, czyli które elementy są w tej chwili pobudzane sygnałem (mechanicznie lub pneumatycznie), a nie tylko które zawory kiedyś zmieniły położenie.

Zawory 2.3 i 2.5 są zaworami krańcowymi 3/2 sterowanymi mechanicznie. Gdy siłowniki dojdą do położeń krańcowych przy wysunięciu, popychacze/rolki tych krańcówek zostają wciśnięte, więc te zawory są aktywnie przesterowane w sposób mechaniczny.

Wyjścia 2.3 i 2.5 są doprowadzone do elementu logicznego LUB 2.4. Jeśli przynajmniej jeden z tych sygnałów jest obecny (a przy dwóch wysuniętych tłoczyskach – są obecne oba), to na wyjściu 2.4 pojawia się sygnał sterujący podany na prawe wejście pilotowe zaworu 2.1. Oznacza to, że zawór 2.1 jest w tym stanie również aktywnie przesterowany pneumatycznie (otrzymuje ciśnienie na wejściu sterującym).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne? Wszystkie warianty zawierające 1.1 zakładają, że zawór 1.1 na pewno jest "przesterowany" w sensie aktywnego sterowania. Tymczasem 5/2 bistabilny może utrzymywać położenie po zaniku sygnału pilotowego, więc bez dodatkowego założenia nie da się stwierdzić, że 1.1 ma w tej chwili podany sygnał. To typowa pułapka: mylenie pamięci (bistabilności) z ciągłym pobudzeniem.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się słowo "aktywnie", szukaj (1) elementów mechanicznie wciśniętych przez położenie siłownika oraz (2) pilotów zaworów 5/2, na które aktualnie dochodzi sygnał z linii sterujących (np. przez elementy logiczne).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Aktywnie przesterowany jest zawór, który w tej chwili otrzymuje bodziec sterujący: mechaniczny (np. wciśnięty popychacz krańcówki) albo pneumatyczny (ciśnienie na wejściu pilotowym). To co innego niż zawór, który tylko utrzymuje pozycję dzięki bistabilności.
Zawór 5/2 bistabilny ma "pamięć" położenia suwaka. Krótki impuls sterujący przełącza zawór, a po zaniku sygnału suwak nie wraca samoczynnie sprężyną. Dlatego w diagnostyce trzeba odróżnić: pozycję zaworu od obecności sygnału sterującego.
Na schemacie są to zwykle zawory 3/2 z symbolem sterowania mechanicznego (np. rolka/popychacz). Są umieszczane przy położeniach krańcowych siłownika. Jeśli tłoczysko jest w danym położeniu, odpowiadająca krańcówka jest wciśnięta i wysyła sygnał do toru sterowania.
Zawór logiczny LUB (shuttle/OR) podaje sygnał na wyjściu, gdy sygnał pojawi się na dowolnym z wejść. W praktyce pozwala sterować jednym pilotem z dwóch niezależnych krańcówek. Dzięki temu układ może zareagować, gdy spełniony jest co najmniej jeden warunek.
Najpierw zaznacz, które krańcówki są wciśnięte mechanicznie w tym położeniu. Następnie sprawdź, dokąd idą ich wyjścia (linie sterujące) i czy przechodzą przez elementy logiczne. Na końcu ustal, na które wejścia pilotowe zaworów 5/2 trafia w danej chwili ciśnienie sterujące.
Bo 1.1 jest zaworem 5/2 bistabilnym: mógł zostać wcześniej przesterowany impulsem i teraz tylko utrzymuje położenie. Jeśli pytanie dotyczy zaworów "aktywnie przesterowanych", to bez wykazania aktualnego sygnału na pilocie nie wolno automatycznie zaliczać 1.1 do tej grupy.
Najczęściej: (1) mylenie zaworu w pozycji przełączonej z zaworem aktualnie sterowanym, (2) ignorowanie bistabilności 5/2, (3) patrzenie tylko na tor mocy do siłownika, a nie na tor sterowania, (4) pomijanie elementów logicznych, które sumują sygnały z krańcówek.
Zawór 2.1 jest aktywnie przesterowany wtedy, gdy na jego wejściu pilotowym pojawia się ciśnienie sterujące. W tym schemacie sygnał ten pochodzi z wyjścia elementu LUB, który zbiera sygnały z krańcówek. Gdy krańcówki są wciśnięte, pilot otrzymuje sygnał i zawór jest sterowany.
Sterowanie mechaniczne jest pokazane przez elementy typu rolka, dźwignia lub popychacz przy boku symbolu. Sterowanie pneumatyczne (pilot) jest zwykle oznaczone małym trójkątem/portem sterującym i linią sterującą doprowadzającą ciśnienie. W praktyce mechanika "wciska", a pneumatyka "podaje sygnał ciśnieniowy".
Nie w pełni. Trzeba wskazać konkretne numery zaworów i połączenia między nimi, więc konieczne jest prześledzenie linii sterujących: od krańcówek, przez element logiczny, do wejść pilotowych rozdzielacza 5/2. Samo "ogólne" rozumienie pneumatyki zwykle nie wystarcza.
info

Około 57% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Eksperci podkreślają: "Aktywnie przesterowane są krańcówki 2.3 i 2.5 (wciśnięte mechanicznie przez wysunięte tłoczyska)."

Źródła:

  • ISO 1219-1:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1: Graphical symbols (symbolika i zasady schematów pneumatycznych)
  • Festo Didactic, "Pneumatics – Basic Level (TP101)", rozdziały o zaworach rozdzielających 5/2, sterowaniu pilotowym oraz zaworach 3/2 krańcowych (materiały szkoleniowe)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne producentów (np. Festo Didactic) dotyczące zaworów 3/2, 5/2 i sterowania pilotowego
  • Normy i opracowania do symboliki oraz czytania schematów pneumatycznych (ISO 1219)
  • Zadania treningowe z analizy toru sterowania w układach sekwencyjnych pneumatyki

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego