KWALIFIKACJA HAN1 - CZERWIEC 2023

PYTANIE NR 18.
W wyniku inwentaryzacji stwierdzono niedobór towarów o wartości 440,00 zł. Wskaż kwotę, którą zostanie obciążony pracownik materialnie odpowiedzialny, jeżeli wartość sprzedaży w sklepie wyniosła 40 000,00 zł, a limit ubytków na pokrycie niedoborów wynosi 0,3% obrotu?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Limit ubytków to część niedoboru, która nie obciąża pracownika, bo jest dopuszczalną stratą liczona od obrotu. Oblicz: 0,3% × 40 000 zł = 120 zł. Skoro niedobór wynosi 440 zł, to do obciążenia pozostaje tylko nadwyżka ponad limit: 440 zł − 120 zł = 320 zł.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu trzeba rozdzielić dwa pojęcia: niedobór stwierdzony w inwentaryzacji oraz limit ubytków (dopuszczalnych strat). Limit ubytków naturalnych jest wyrażony procentowo i liczony od obrotu/sprzedaży, a nie od wartości niedoboru. Oznacza to, że do pewnej kwoty strat sklep przyjmuje je jako typowe dla działalności (np. parowanie, rozsypywanie, drobne uszkodzenia), więc pracownik materialnie odpowiedzialny nie jest nimi obciążany.

Krok 1: oblicz limit ubytków.
0,3% z 40 000 zł to: 0,003 × 40 000 zł = 120 zł.

Krok 2: porównaj niedobór z limitem.
Niedobór rzeczywisty wynosi 440 zł, czyli jest większy niż 120 zł. To oznacza, że część niedoboru mieści się w limicie (nie obciąża), a część przekracza limit (może obciążać).

Krok 3: wyznacz kwotę obciążenia.
Kwota, którą obciąża się pracownika, to różnica: 440 zł − 120 zł = 320 zł.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • 132,00 zł – taki wynik powstaje przy błędnym dobraniu podstawy procentu lub pomyleniu działań; nie wynika z 0,3% obrotu ani z różnicy ponad limit.
  • 120,00 zł – to sam limit ubytków naturalnych, czyli kwota "tolerowanych" strat, a nie kwota obciążenia przy niedoborze 440 zł.
  • 440,00 zł – to pełna wartość niedoboru; byłaby kwotą obciążenia tylko wtedy, gdyby nie było limitu ubytków albo gdyby limit wynosił 0 zł.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź, od czego liczony jest procent (tu: od obrotu), a dopiero potem zdecyduj, czy należy odjąć limit od niedoboru. To najczęstszy punkt, w którym zdający tracą punkty.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Limit ubytków to dopuszczalna wartość strat powstających w normalnym toku sprzedaży i przechowywania towarów. Służy do rozliczenia inwentaryzacji: część niedoboru mieszcząca się w limicie nie jest zwykle przypisywana pracownikowi, a dopiero nadwyżka ponad limit może stanowić podstawę obciążenia.
Trzeba policzyć 0,3% wartości obrotu, czyli 0,003 × 40 000 zł. Wynik to 120 zł. Na egzaminie warto zamienić procent na ułamek dziesiętny (0,3% = 0,003), bo zmniejsza to ryzyko pomyłki w przesuwaniu przecinka.
Limit ubytków odzwierciedla straty uznawane za typowe i trudne do całkowitego wyeliminowania (np. ubytki naturalne). Dlatego przy rozliczeniu inwentaryzacji zakłada się, że do wartości limitu niedobór jest "pokryty" normą dopuszczalnych strat, a obciążenie dotyczy dopiero części przekraczającej ten próg.
Kwota obciążenia to nadwyżka niedoboru ponad limit: 440 zł − 120 zł = 320 zł. W praktyce oznacza to, że 120 zł traktuje się jako dopuszczalne ubytki, a 320 zł jako niedobór wymagający wyjaśnienia i ewentualnego rozliczenia z osobą materialnie odpowiedzialną.
W tym typie zadań limit jest wyraźnie podany jako procent obrotu, więc podstawą obliczeń jest wartość sprzedaży. Błąd polega na liczeniu 0,3% od niedoboru (440 zł), co daje zaniżony limit i prowadzi do złej kwoty obciążenia.
Gdy stwierdzony niedobór jest mniejszy lub równy limitowi ubytków. Wtedy całość mieści się w dopuszczalnych stratach. Dopiero gdy niedobór przekracza limit, obciążenie (o ile jest zasadne) dotyczy różnicy ponad limit, a nie całej wartości niedoboru.
Najczęstsze błędy to: liczenie procentu od złej podstawy (od niedoboru zamiast od obrotu), brak odjęcia limitu od niedoboru, wybór odpowiedzi równej pełnemu niedoborowi oraz pomylenie procentu (0,3% jako 0,3 zamiast 0,003). Pomaga zapis działań w dwóch krokach.
To osoba, której powierzono mienie (np. towar, gotówkę) z obowiązkiem rozliczenia się. W praktyce handlowej dotyczy to m.in. magazynierów, kierowników zmiany czy sprzedawców, gdy mają powierzone stany magazynowe. Zakres i zasady odpowiedzialności wynikają z przepisów prawa pracy i ustaleń w zakładzie.
Inwentaryzacja jest podstawową metodą ustalenia rzeczywistego stanu towarów i porównania go ze stanem ewidencyjnym. Wynik (niedobór lub nadwyżka) jest dokumentowany w protokole, który stanowi punkt wyjścia do analizy przyczyn strat, zastosowania limitu ubytków i ewentualnego rozliczenia odpowiedzialności.
Ćwicz schemat: (1) ustal podstawę procentu (obrót, cena, wartość), (2) zamień procent na ułamek dziesiętny, (3) wykonaj działanie, (4) sprawdź sens wyniku. W zadaniach o ubytkach zawsze dopytaj siebie: "czy mam odjąć limit od niedoboru?" – najczęściej tak, gdy limit "pokrywa" część strat.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 51% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że limit ubytków to część niedoboru, która nie obciąża pracownika, bo jest dopuszczalną stratą liczona od obrotu.

Źródła:

  • Kodeks pracy (tekst jednolity), Dz.U. 2023 poz. 1465, art. 124-127
  • Państwowa Inspekcja Pracy – informacje o odpowiedzialności materialnej pracowników: https://www.pip.gov.pl/ (sekcja porad prawnych dot. odpowiedzialności materialnej), dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Teksty Kodeksu pracy w zakresie odpowiedzialności materialnej (art. 124-127)
  • Materiały dydaktyczne z towaroznawstwa i gospodarki magazynowej (ubytki naturalne, straty dopuszczalne)
  • Zadania rachunkowe z obliczeń procentowych w handlu (obrót, marża, rabaty, ubytki)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego