Kompensata to sposób rozliczenia różnic inwentaryzacyjnych polegający na wzajemnym "znoszeniu" niedoborów z nadwyżkami. W praktyce nie porównuje się pełnych wartości niedoboru i nadwyżki, tylko stosuje regułę wyceny kompensaty: "mniejsza ilość i niższa cena". Dzięki temu kompensata nie zawyża rozliczenia i obejmuje jedynie tę część, którą da się sensownie zestawić ilościowo.
W zadaniu stwierdzono:
- niedobór 200 szt. materiałów "X" po 5 zł/szt.,
- nadwyżkę 100 szt. materiałów "Y" po 7 zł/szt.
Krok 1: ustalenie ilości do kompensaty.
Da się skompensować tylko część wspólną, czyli mniejszą z ilości: min(200, 100) = 100 szt.
Krok 2: ustalenie ceny do kompensaty.
Do wyceny przyjmuje się niższą z cen: min(5 zł, 7 zł) = 5 zł/szt.
Krok 3: obliczenie wartości kompensaty.
100 szt. × 5 zł/szt. = 500 zł.
Dlaczego pozostałe wyniki są błędne? Wartość 700 zł zwykle wynika z przyjęcia wyższej ceny (100 × 7), co narusza zasadę "niższa cena". Wartość 1 000 zł to pełna wartość niedoboru (200 × 5) bez uwzględnienia ograniczenia ilościowego nadwyżki. Wartość 1 400 zł najczęściej wynika z błędnego połączenia większej ilości z wyższą ceną (200 × 7), czyli podwójnego złamania reguły kompensaty.
Po zastosowaniu kompensaty pozostaje do rozliczenia jeszcze 100 szt. niedoboru (200 − 100), natomiast nadwyżka zostaje "wyzerowana" ilościowo (100 − 100).
