KWALIFIKACJA BUD18 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 40.
W wyniku wyrównania n = 5 spostrzeżeń jednakowo dokładnych otrzymano średni błąd pojedynczego spostrzeżenia m0 = ±4,5 mm. Na podstawie zamieszczonego wzoru, oblicz średni błąd średniej arytmetycznej.
Ilustracja przedstawia wzór matematyczny, który jest używany w kontekście geodezji, szczególnie w odniesieniu do obliczania
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla n = 5 jednakowo dokładnych spostrzeżeń błąd średniej arytmetycznej wyznacza się ze wzoru ms = m0/√n. Po podstawieniu m0 = 4,5 mm otrzymujemy ms = 4,5/√5 ≈ 4,5/2,236 ≈ 2,01 mm, co po zaokrągleniu daje ±2,0 mm.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu podano średni błąd pojedynczego spostrzeżenia m0 po wyrównaniu oraz liczbę obserwacji n, przy czym spostrzeżenia są jednakowo dokładne. Dla takiej sytuacji dokładność średniej arytmetycznej poprawia się wraz z liczbą powtórzeń, a typowa zależność ma postać:

ms = m0/√n

Krok 1: oblicz √n
√5 ≈ 2,236.

Krok 2: podziel m0 przez √n
ms = 4,5 mm / 2,236 ≈ 2,012 mm.

Krok 3: zaokrąglij wynik
W odpowiedziach podano wartości z dokładnością do 0,1 mm, więc 2,012 mm zaokrąglamy do 2,0 mm. Znak ± pozostaje, bo mówimy o błędzie średnim (symetrycznym).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • ±2,4 mm – odpowiada zbyt małemu "zyskowi" z uśredniania; typowo wynika z błędnego użycia niewłaściwego przelicznika zamiast √n.
  • ±1,1 mm – jest zbyt małe jak na n=5; taki wynik mógłby pojawić się przy dużo większej liczbie obserwacji albo przy błędnym dzieleniu przez n zamiast przez √n w odwrotną stronę rozumowania.
  • ±0,9 mm – również zbyt małe; często jest skutkiem podzielenia 4,5 przez 5 (0,9) czyli zastosowania niepoprawnego wzoru ms = m0/n.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedziach widzisz jedną wartość równą m0/n, potraktuj ją jako częsty "wabik". Dla średniej arytmetycznej poprawa dokładności idzie zwykle jak pierwiastek z liczby powtórzeń, nie liniowo.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To miara dokładności średniej z kilku powtórzeń pomiaru. Pokazuje, jak bardzo średnia może się wahać wskutek losowych błędów pojedynczych spostrzeżeń. Dla jednakowo dokładnych obserwacji zwykle maleje wraz ze wzrostem liczby powtórzeń jak 1/√n.
Gdy spostrzeżenia są jednakowo dokładne, stosuje się zależność ms = m0/√n. Najpierw liczysz √n, potem dzielisz m0 przez ten pierwiastek i na końcu zaokrąglasz wynik do wymaganej dokładności (np. do 0,1 mm).
Bo uśrednianie redukuje wpływ błędów losowych zgodnie z prawami statystyki: wariancja średniej jest n razy mniejsza, więc odchylenie standardowe (a z nim błąd średni) jest mniejsze o czynnik √n. To tłumaczy, czemu korzyść z kolejnych powtórzeń maleje.
Najczęściej: (1) dzielenie przez n zamiast przez √n, (2) złe podstawienie jednostek (np. pomylenie mm i cm), (3) zbyt wczesne zaokrąglanie wyniku pośredniego, (4) mylenie m0 z ms i traktowanie ich jak tej samej wielkości.
W typowych zadaniach z rachunku błędów tak, bo błąd średni jest wielkością symetryczną: wynik może odchylać się w "plus" albo "minus" z jednakowym sensem statystycznym. Jeśli odpowiedzi są podane z ±, to w obliczeniach zachowujesz tę konwencję zapisu.
Gdy dominują błędy losowe, a spostrzeżenia są porównywalnej dokładności i wykonane w podobnych warunkach. Wtedy średnia arytmetyczna zmniejsza rozrzut wyniku. Jeśli występuje błąd systematyczny (np. stała poprawka), samo uśrednianie go nie usuwa.
Oszacuj √n: dla n=4 jest 2, dla n=9 jest 3, więc dla n=5 jest trochę ponad 2. Skoro m0=4,5 mm, to ms powinien być trochę ponad 2 mm. Jeśli wychodzi 0,9 mm, to prawdopodobnie błędnie podzielono przez n.
Podwojenie liczby obserwacji nie daje dwukrotnej poprawy dokładności średniej, tylko około √2 razy. To pomaga planować pracę: jeśli chcesz istotnie zmniejszyć błąd średniej, musisz znacząco zwiększyć liczbę powtórzeń albo poprawić technikę pomiaru (sprzęt, warunki, procedurę).
W tym typie zadania wystarczą: liczba obserwacji n oraz średni błąd pojedynczego spostrzeżenia m0. Warunek "jednakowo dokładne" jest kluczowy, bo uzasadnia użycie prostego wzoru z √n bez wag obserwacji.
Opanuj kilka podstawowych zależności (np. błąd średniej, zależność od √n), ćwicz rachunki na liczbach z jednostkami (mm, cm), i trenuj kontrolę wyniku przez oszacowanie. Na egzaminie często wygrywa szybkie rozpoznanie, czy poprawa ma być liniowa, czy "pierwiastkowa".
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 63% zdających egzamin. średnie

Eksperci podkreślają: "Dla n = 5 jednakowo dokładnych spostrzeżeń błąd średniej arytmetycznej wyznacza się ze wzoru ms = m0/√n."

Źródła:

  • JCGM 100:2008 (GUM) — Guide to the Expression of Uncertainty in Measurement, sections describing uncertainty of the mean / Type A evaluation, 2008
  • ISO 5725-2:2019 — Accuracy (trueness and precision) of measurement methods and results — Part 2: Basic method for the determination of repeatability and reproducibility, 2019

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z rachunku błędów i wyrównania obserwacji w geodezji
  • Rozdziały z metrologii/statystyki dotyczące niepewności średniej i odchylenia standardowego średniej
  • Zestawy zadań rachunkowych: błąd średniej, propagacja niepewności, uśrednianie obserwacji

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego