Iloczyn rozpuszczalności (Kso) opisuje stan równowagi między trudno rozpuszczalną solą w fazie stałej a jonami tej soli w roztworze. Dla siarczanu(VI) baru równowagę można zapisać schematycznie jako: BaSO4(s) ⇌ Ba2+(aq) + SO42-(aq). Z tego wynika wyrażenie Kso = [Ba2+][SO42-].
Kluczowe jest znaczenie nawiasów kwadratowych: oznaczają one stężenia (w praktyce zadaniowej) jonów w roztworze w chwili, gdy układ osiągnął równowagę. W przypadku soli trudno rozpuszczalnej równowaga ta zachodzi wtedy, gdy roztwór jest nasycony i współistnieje z fazą stałą (osadem). Dlatego poprawne jest wskazanie, że w wyrażeniu Kso występują równowagowe stężenia jonów Ba2+ i SO42- w roztworze nasyconym nad osadem BaSO4.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?
- Odpowiedź o "stężeniach roztworów przed zmieszaniem" dotyczy danych początkowych, które mogą służyć do obliczenia, czy osad powstanie, ale nie są one definicją Kso.
- Odpowiedź o "stężeniach bezpośrednio po zmieszaniu" opisuje stan przejściowy. Tu właściwym pojęciem byłby iloczyn jonowy (Q), który dopiero porównuje się z Kso, aby przewidzieć strącanie lub rozpuszczanie.
- Odpowiedź o "stężeniu w strąconym osadzie" miesza pojęcia: osad to faza stała, której nie opisuje się stężeniem jonów w sensie roztworowym. W wyrażeniu Kso występują wielkości odnoszące się do roztworu, a aktywność substancji stałej przyjmuje się jako stałą.
Wskazówka egzaminacyjna: jeżeli w zadaniu pada hasło iloczyn rozpuszczalności, szukaj w odpowiedziach słów "równowagowe", "roztwór nasycony" i "w kontakcie z osadem".
